Ba mẹ đi làm có con cần hỗ trợ thường có bốn cách xin linh hoạt: thoả thuận giờ bắt đầu, kết thúc khác giờ chung; đổi ca hoặc dồn giờ; làm từ xa một số buổi; và dùng các ngày nghỉ theo luật hoặc nghỉ không lương theo thoả thuận. Bộ luật Lao động năm 2019 cho phép người lao động và người sử dụng lao động thoả thuận về thời giờ làm việc; phần lớn sự linh hoạt đến từ thoả thuận, nên cách chuẩn bị đề xuất quan trọng không kém quyền trên giấy.
Với một lịch can thiệp hai, ba buổi mỗi tuần cộng thêm những lần đi khám, ba mẹ đi làm giờ hành chính rất khó giữ nếu không có chút linh hoạt từ nơi làm việc. Bài này giúp ba mẹ chuẩn bị một đề xuất cụ thể, nói chuyện với quản lý, và biết những quyền nên hỏi phòng nhân sự. Bài không thay tư vấn pháp lý; khi có tranh chấp về quyền lợi lao động, ba mẹ hỏi công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động nơi làm việc.
Trước khi nói: biết chính xác mình cần gì
Một đề xuất mơ hồ như "em cần linh hoạt để đưa con đi học" khó được đồng ý hơn một đề xuất cụ thể: "thứ ba và thứ năm em cần về lúc ba giờ chiều, em sẽ bắt đầu sớm hơn một tiếng hai ngày đó". Trước khi nói chuyện, ba mẹ viết ra lịch tuần của con: giờ học 1:1, giờ đi khám định kỳ, thời gian di chuyển. Rồi xem cụ thể những giờ nào trùng giờ làm.
Tiếp theo, chia việc giữa hai vợ chồng và người thân. Có thể ba lo hai buổi, mẹ lo một buổi, ông bà đón một buổi. Khi đã chia, mỗi người chỉ cần xin linh hoạt cho phần của mình, đề xuất nhẹ hơn nhiều. Nếu chỉ một người có thể xin linh hoạt, ba mẹ cân nhắc đổi khung giờ học của con để giảm số giờ trùng.
Cuối cùng, ước tính thời gian: đề xuất này kéo dài bao lâu? Vài tháng đầu, cả năm học? Đề xuất có thời hạn và hẹn xem lại thường dễ được đồng ý hơn đề xuất không có điểm dừng.
Bốn cách linh hoạt và điều cần nói rõ
Mỗi cách hợp với một kiểu công việc. Bảng dưới gợi ý điều cần nói rõ khi đề xuất.
| Cách linh hoạt | Hợp với | Nói rõ trong đề xuất |
|---|---|---|
| Đổi giờ bắt đầu, kết thúc | Việc văn phòng không phụ thuộc ca | Ngày nào, giờ nào, bù giờ thế nào |
| Đổi ca, dồn giờ | Việc theo ca ở nhà máy, cửa hàng | Đổi với ai, đảm bảo đủ người ca đó |
| Làm từ xa một số buổi | Việc làm được qua máy tính | Buổi nào, cách liên lạc, kết quả bàn giao |
| Nghỉ phép năm, nghỉ không lương | Khi các cách trên không được | Số ngày, báo trước bao lâu |
Ba mẹ có thể kết hợp: đổi giờ cho các buổi học cố định, dùng ngày phép cho những lần đi khám. Điều quan trọng là người quản lý thấy công việc vẫn được làm đủ. Với những công việc có mùa cao điểm, ba mẹ nên nói trước mình sẽ xử lý thế nào trong những tuần đó, ví dụ đổi buổi học của con sang cuối tuần, để quản lý không phải lo.
Nói chuyện với quản lý: chuẩn bị và cách nói
Chọn lúc phù hợp. Xin một buổi gặp riêng, không nói vội ở hành lang hay lúc cả nhóm đang gấp việc.
Nói vừa đủ về con. Không cần kể chẩn đoán. "Con em đang học một chương trình hỗ trợ phát triển, có lịch cố định hai buổi chiều mỗi tuần" là đủ để quản lý hiểu đây là việc nghiêm túc, lâu dài.
Đưa đề xuất cụ thể kèm cách bù. Giờ nào cần, bù bằng cách nào, việc của mình được bàn giao thế nào trong giờ vắng. Quản lý dễ đồng ý khi thấy mình không phải tự nghĩ cách xử lý.
Đề xuất thử có thời hạn. Thử một hai tháng rồi cùng xem lại. Cách này giảm rủi ro cho cả hai bên.
Ghi lại thoả thuận. Sau khi đồng ý, gửi một thư hoặc tin nhắn tóm lược để cả hai cùng lưu. Nếu công ty có quy trình, làm qua phòng nhân sự.
Những quyền nên biết
Bộ luật Lao động năm 2019 cho phép hai bên thoả thuận về thời giờ làm việc, làm việc không trọn thời gian, và nghỉ không hưởng lương. Người lao động được nghỉ hằng năm có hưởng lương theo thâm niên và điều kiện làm việc. Đây là những công cụ ba mẹ có thể dùng, nhưng phần lớn phụ thuộc vào thoả thuận và nội quy của nơi làm việc.
Luật Bảo hiểm xã hội có chế độ ốm đau khi phải nghỉ việc để chăm con dưới 7 tuổi bị ốm, với số ngày tối đa trong năm tuỳ theo tuổi của con, cần giấy tờ của cơ sở khám chữa bệnh. Lưu ý: chế độ này dành cho khi con ốm, không dùng cho các buổi học can thiệp thường lệ. Ba mẹ hỏi phòng nhân sự về thủ tục khi cần.
Nếu ba mẹ cân nhắc chuyển sang làm không trọn thời gian, hỏi kỹ ảnh hưởng đến lương, bảo hiểm xã hội, các phúc lợi khác. Quyết định này nên cân trong cả kế hoạch tài chính của gia đình, vì can thiệp là chặng dài.
Khi nơi làm việc không đồng ý
Không phải nơi làm việc nào cũng linh hoạt được. Khi đề xuất bị từ chối, ba mẹ có thể:
- Hỏi lý do cụ thể, xem có phương án nhỏ hơn được không, như chỉ một buổi thay vì hai.
- Đổi khung giờ học của con sang giờ ngoài giờ làm, như sáng sớm thứ bảy, nếu nơi can thiệp có lịch.
- Nhờ người thân, người trông trẻ đáng tin đưa đón một số buổi.
- Chọn nơi can thiệp gần chỗ làm hoặc trong trường mầm non của con để giảm thời gian di chuyển.
- Dùng ngày phép năm có kế hoạch cho những lần đi khám, rà soát mục tiêu.
- Về lâu dài, cân nhắc công việc khác linh hoạt hơn, nếu hoàn cảnh cho phép.
Không có phương án hoàn hảo. Điều gia đình tìm là một lịch giữ được đều, kể cả khi không đẹp như mong muốn.
Giữ sức cho ba mẹ
Ba mẹ vừa đi làm vừa đưa con đi can thiệp dễ kiệt sức sau vài tháng. Xin linh hoạt ở chỗ làm giúp phần lịch, nhưng phần sức thì ba mẹ phải tự giữ: chia việc rõ ràng giữa hai người, nhận giúp đỡ của người thân, dành cho mình một khoảng nghỉ mỗi tuần.
Nói thật với giáo viên can thiệp về giới hạn của gia đình. Giáo viên sẽ gợi ý những việc vừa sức, lồng vào sinh hoạt hằng ngày thay vì giao thêm việc. Một lịch con theo được và ba mẹ theo được trong nhiều tháng có giá trị hơn một kế hoạch dày mà cả nhà bỏ cuộc giữa chừng.
Nếu thấy mình căng thẳng kéo dài, mất ngủ, dễ cáu với con, ba mẹ nên tìm người để nói chuyện — người thân, nhóm phụ huynh cùng hoàn cảnh, hoặc chuyên gia tâm lý. Chăm cho mình cũng là chăm cho con.
Chuẩn bị cho những tuần đặc biệt
Ngoài lịch học cố định, mỗi năm có những tuần đặc biệt: đi khám định kỳ, họp rà soát mục tiêu với nơi can thiệp, con ốm, con chuyển trường hay vào lớp 1. Những lần này thường rơi vào giờ hành chính và khó dời. Ba mẹ nên đánh dấu trước trên lịch những mốc biết được — như họp rà soát mỗi vài tháng — và báo quản lý sớm.
Dùng ngày phép năm có kế hoạch cho những mốc này thay vì xin nghỉ đột xuất. Một ngày phép báo trước hai tuần thường dễ được duyệt hơn nhiều so với một tin nhắn sáng cùng ngày. Với con ốm, chế độ nghỉ chăm con ốm theo Luật Bảo hiểm xã hội giúp ba mẹ không mất lương những ngày đó, nếu có giấy tờ theo quy định.
Hai vợ chồng nên chia trước ai lo mốc nào trong năm, để không phải giành nhau ngày phép vào phút chót. Ghi vào một lịch chung trên điện thoại cả hai cùng xem được.
Nếu nơi làm việc có công đoàn hoặc chính sách hỗ trợ nhân viên có hoàn cảnh đặc biệt, ba mẹ hỏi thử. Một số công ty có quỹ hỗ trợ, có ngày nghỉ gia đình, hoặc sẵn sàng sắp xếp vị trí linh hoạt hơn cho người có con nhỏ cần chăm sóc. Những chính sách này không phải nơi nào cũng có và không bắt buộc, nhưng hỏi thì không mất gì.
Ví dụ giả định: một đề xuất được đồng ý
Anh Toàn (nhân vật giả định) làm kế toán ở một công ty, vợ làm ca ở khu công nghiệp. Con gái học can thiệp chiều thứ hai và thứ năm. Vợ không đổi ca được, nên anh là người đưa đón. Anh viết ra lịch: hai buổi cần rời công ty lúc ba giờ rưỡi.
Anh xin gặp trưởng phòng, nói con đang học một chương trình hỗ trợ phát triển có lịch cố định. Anh đề xuất hai ngày đó đến sớm một tiếng, mang laptop về làm thêm buổi tối nếu có việc gấp, thử trong hai tháng. Trưởng phòng đồng ý, nhắc anh báo trước khi gần kỳ quyết toán. Anh gửi email tóm lược thoả thuận.
Sau hai tháng, hai bên gặp lại. Công việc vẫn đủ, chỉ có tuần cuối quý phải đổi một buổi học của con sang sáng thứ bảy. Thoả thuận được giữ cả năm học. Điều anh thấy quyết định là đề xuất đã có sẵn cách bù giờ, nên trưởng phòng chỉ cần gật đầu, không phải tự tìm cách xoay xở cho phòng.
Chọn khung giờ học tại Global Star Special
Global Star Special có bốn cơ sở ở khu Quận 12 cũ — Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông — giúp gia đình chọn nơi gần nhà hoặc gần chỗ làm. Với bé đang học mầm non ở Global Star School, buổi 1:1 có thể sắp xếp ngay tại cơ sở trong giờ con ở trường, giảm bớt chuyện ba mẹ phải xin về sớm.
Ba mẹ đăng ký tư vấn qua mẫu trên trang, ghi chú giờ làm của hai vợ chồng và những khung giờ có thể đưa đón. Sau buổi quan sát ban đầu, nhà trường sẽ đề xuất số buổi mỗi tuần, và ba mẹ cùng nhà trường chọn khung giờ hợp nhất với lịch của gia đình. Biết trước khung giờ cụ thể giúp ba mẹ mang một đề xuất rõ ràng đến gặp quản lý ở chỗ làm, thay vì xin chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có bắt buộc phải cho giờ làm linh hoạt để chăm con không?
Bộ luật Lao động cho phép hai bên thoả thuận về thời giờ làm việc, nhưng không bắt buộc người sử dụng lao động đồng ý mọi đề xuất. Một đề xuất cụ thể, có cách bù và có thời hạn thử thường dễ được đồng ý hơn.
Nghỉ đưa con đi học can thiệp có dùng chế độ con ốm được không?
Không. Chế độ ốm đau khi chăm con dưới 7 tuổi bị ốm theo Luật Bảo hiểm xã hội dành cho khi con ốm, có giấy của cơ sở khám chữa bệnh. Các buổi học can thiệp thường lệ cần thoả thuận giờ làm hoặc dùng ngày phép.
Có nên kể với quản lý về tình trạng của con không?
Nói vừa đủ để quản lý hiểu đây là việc nghiêm túc và lâu dài, không cần kể chẩn đoán hay chi tiết. Thông tin về sức khoẻ của con là chuyện riêng của gia đình.
Làm theo ca có xin linh hoạt được không?
Có thể đổi ca với đồng nghiệp, xin ca cố định hợp với lịch của con, hoặc dồn giờ. Ba mẹ nên tìm trước người sẵn lòng đổi ca để đề xuất có tính khả thi, rồi mới trình với quản lý.
Chuyển sang làm bán thời gian có ảnh hưởng gì?
Thường ảnh hưởng tới lương, mức đóng và quyền lợi bảo hiểm xã hội, các phúc lợi khác. Ba mẹ hỏi phòng nhân sự cụ thể và cân trong kế hoạch tài chính cả năm trước khi quyết.
Hai vợ chồng đều không xin được linh hoạt thì làm sao?
Có thể chọn khung giờ học ngoài giờ làm như sáng thứ bảy, nhờ người thân đưa đón, hoặc chọn nơi can thiệp trong trường mầm non của con để con không phải di chuyển. Ba mẹ bàn với nơi can thiệp để tìm khung giờ khả thi nhất.