Chỗ chơi tốt cho trẻ cần hỗ trợ không phải chỗ lớn nhất hay nhiều đồ chơi nhất, mà là chỗ an toàn (có rào, xa đường xe, xa nước), không quá ồn, có bóng mát, và vắng vào lúc gia đình đến. Quanh khu Quận 12 cũ, ba mẹ thường tìm được những chỗ như vậy ở sân chơi trong khu dân cư, khoảng sân của nhà văn hoá hay khu chung cư, công viên nhỏ, và một số khu chơi trong nhà. Điều quyết định là đến đúng giờ vắng: sáng sớm, hoặc những khung giờ ít người trong ngày thường.
Sau buổi học 1:1, nhiều trẻ cần vận động để xả năng lượng, hoặc cần một nơi yên để dịu lại. Ngày cuối tuần, chơi ngoài trời là dịp để con dùng lại những gì đã học trong bối cảnh thật. Bài này giúp ba mẹ chọn chỗ chơi, chọn giờ, giữ an toàn, và làm cho những buổi chơi trở thành thời gian vui của cả nhà, không phải thêm một buổi học.
Tiêu chí một chỗ chơi hợp với con
Mỗi trẻ có nhu cầu khác nhau, nhưng có vài tiêu chí chung ba mẹ có thể dùng để đánh giá một chỗ chơi trước khi đưa con đến thường xuyên:
- Có ranh giới rõ: rào quanh, cổng ra vào ít, không mở thẳng ra đường xe chạy. Với trẻ hay chạy, đây là tiêu chí số một.
- Xa nước: không có hồ, ao, kênh rạch không rào ngay cạnh. Khu Quận 12 cũ có nhiều kênh rạch và sông; công viên ven sông đẹp nhưng cần để mắt rất kỹ.
- Mức ồn vừa phải: không sát đường lớn, không có loa phát nhạc to, không quá đông trẻ la hét.
- Bóng mát: cây lớn hoặc mái che. Nắng TP.HCM gắt, trẻ nhỏ dễ mệt và cáu.
- Đồ chơi đơn giản, chắc chắn: xích đu, cầu trượt thấp, bãi cát, khoảng trống để chạy. Thiết bị hỏng, gỉ sét, mép sắc cần tránh.
- Nhà vệ sinh gần hoặc đường về nhà ngắn: trẻ đang tập đi vệ sinh cần điều này.
- Có chỗ để rút lui: một góc yên, ghế đá dưới bóng cây, nơi con ngồi nghỉ khi quá tải.
Ba mẹ nên tự đi xem một lần không có con, vào đúng khung giờ định đến. Một sân chơi vắng lúc tám giờ sáng có thể rất đông lúc năm giờ chiều. Ghi lại những chỗ đạt tiêu chí, dần dần gia đình sẽ có một danh sách riêng của mình.
Những loại chỗ chơi thường có quanh khu
Sân chơi trong khu dân cư, khu nhà ở có quy hoạch thường nhỏ, ít người lạ, có rào. Đây là lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình ở khu Quận 12 cũ, nhất là sáng sớm và chiều mát. Khoảng sân của nhà văn hoá phường, sân trường ngoài giờ học (nếu được mở) cũng là nơi rộng, ít xe. Ba mẹ hỏi tổ dân phố hoặc hàng xóm để biết những chỗ này mở giờ nào.
Công viên và những khoảng xanh lớn hơn thường có nhiều cây, không khí thoáng, nhưng cũng đông người vào cuối tuần, có khi có hồ nước, xe đạp, xe điện chạy qua. Hợp với những buổi sáng sớm ngày thường hoặc sáng cuối tuần trước khi đông.
Khu chơi trong nhà ở các trung tâm thương mại, siêu thị có máy lạnh, không lo mưa nắng. Nhưng thường rất ồn, đèn sáng, nhạc to, đông trẻ. Với trẻ nhạy cảm, đến ngay giờ mở cửa ngày thường là lúc vắng nhất. Có những nơi chơi nhỏ, yên tĩnh hơn như thư viện, nhà sách có góc thiếu nhi, nơi con có thể ngồi lật sách tranh.
Ngoài ra còn những chỗ ít ai nghĩ là chỗ chơi: một con hẻm cụt yên tĩnh buổi sáng, khoảng sân trước chợ khi chợ đã vãn, bãi cỏ trong khuôn viên một khu nhà ở. Những nơi này không có đồ chơi, nhưng có khoảng trống để con chạy, nhặt lá, nhìn chim, xem xe chạy từ xa. Với nhiều trẻ cần hỗ trợ, như vậy đã đủ cho một buổi vui, miễn là xa xe cộ và có người lớn đứng gần.
Ba mẹ không cần đi xa. Một khoảng sân nhỏ quen thuộc mà con chơi được mỗi ngày có giá trị hơn một công viên lớn mỗi tháng mới đến một lần.
Chọn giờ chơi theo nhịp của con và của khu
Giờ vắng thay đổi theo từng chỗ, nhưng có quy luật chung. Bảng dưới để ba mẹ cân nhắc:
| Khung giờ | Thường gặp | Phù hợp khi |
|---|---|---|
| Sáng sớm ngày thường | Vắng, mát, có người tập thể dục | Con thức sớm, không phải đi học mầm non sớm |
| Giữa buổi sáng ngày thường | Vắng nhưng bắt đầu nắng | Con nghỉ mầm non, sau buổi học 1:1 buổi sáng |
| Chiều muộn ngày thường | Đông trẻ tan học, ồn | Con quen đông người, muốn tập ở gần bạn |
| Sáng sớm cuối tuần | Bắt đầu đông dần | Cả nhà rảnh, đến sớm trước khi đông |
| Chiều cuối tuần | Đông nhất, nhiều trẻ, nhiều xe | Thường không hợp với trẻ nhạy cảm |
Mùa mưa, chiều thường có mưa, sân ướt trơn. Buổi sáng là lựa chọn an toàn hơn. Nếu con vừa xong buổi 1:1 và còn căng thẳng, một buổi chơi ngắn ở chỗ vắng thường giúp con dịu lại tốt hơn về thẳng nhà. Nếu con đã kiệt sức, về nhà nghỉ là đúng.
Giữ con an toàn, không chạy lạc
Một người lớn để mắt liên tục. Ở chỗ chơi công cộng, quy tắc đơn giản nhất: luôn có một người lớn nhìn con, không vừa trông con vừa dán mắt vào điện thoại. Nếu có hai người lớn, phân rõ ai đang trông.
Mặc cho con áo màu dễ nhận. Áo màu tươi, nổi bật giúp ba mẹ thấy con từ xa và người khác dễ mô tả nếu con đi lạc.
Thông tin liên lạc trên người con. Với trẻ chưa nói được tên, số điện thoại của ba mẹ, có thể dùng vòng tay hoặc thẻ ghi thông tin liên lạc, đeo ở chỗ con không tháo được. Không cần ghi chẩn đoán, chỉ ghi số liên lạc.
Đi một vòng trước khi thả con chơi. Xem lối ra, chỗ có nước, chỗ có xe. Chọn một chỗ đứng nhìn được hết khu chơi.
Có kế hoạch khi con lạc. Thống nhất trong nhà: ai đứng lại chỗ cũ, ai đi tìm, báo bảo vệ, người quản lý khu ngay. Trẻ cần hỗ trợ có thể không đáp khi được gọi tên, không biết xin giúp đỡ, nên phải hành động nhanh.
Tập cho con một tín hiệu dừng. Hỏi giáo viên cách tập cho con một tín hiệu dừng hoặc quay lại phù hợp với khả năng của con. Đây là kỹ năng an toàn đáng ưu tiên.
Khi con chơi gần trẻ khác
Ở chỗ chơi công cộng, con sẽ gặp trẻ khác. Có trẻ cần hỗ trợ thích lại gần, có trẻ né tránh, có trẻ chơi theo cách khác bạn (xếp hàng đồ chơi, chạy vòng tròn, nhìn mãi một thứ). Ba mẹ không cần ép con chơi cùng ai. Chơi cạnh nhau, mỗi bé một việc, cũng là một bước tốt. Nếu con muốn tham gia, ba mẹ có thể ở gần, giúp con bằng vài câu đơn giản. Cách hướng dẫn con tương tác cụ thể thì hỏi giáo viên can thiệp.
Có lúc ba mẹ của trẻ khác nhìn, hỏi, hoặc kéo con họ đi chỗ khác. Điều này làm ba mẹ buồn. Không cần giải thích dài. Một câu nhẹ nhàng như “bé nhà mình đang tập chơi với bạn, có gì mong anh chị thông cảm” thường là đủ. Nếu có xô xát giữa các con, tách hai bé ra, xin lỗi nếu con mình làm đau bạn, rồi đưa con đi chỗ khác dịu lại. Không cần kể chuyện riêng của con cho người lạ.
Những gia đình có con cần hỗ trợ đôi khi hẹn nhau ở cùng một chỗ chơi vào giờ vắng. Các con quen nhau dần, ba mẹ cũng bớt áp lực vì xung quanh là những người hiểu. Nếu ba mẹ quen gia đình nào ở khu chờ của cơ sở can thiệp, đây là một ý hay để rủ nhau.
Chơi là chơi, không phải thêm một buổi học
Ba mẹ đang đồng hành với con trong chương trình can thiệp dễ biến mọi khoảnh khắc thành bài tập: ra công viên cũng bắt con gọi tên màu, đếm số, nói câu dài. Con cần những khoảng thời gian được chơi tự do, chạy nhảy theo ý mình, không bị kiểm tra. Đó cũng là lúc con thư giãn, ba mẹ thư giãn, và nhiều khi con tự dùng những điều đã học một cách tự nhiên nhất.
Nếu muốn lồng ghép một chút, chỉ chọn một điều nhỏ giáo viên gợi ý, làm nhẹ nhàng, dừng khi con không hứng thú. Phần còn lại của buổi chơi là để vui. Và đừng quên chính ba mẹ: ngồi dưới bóng cây, nhìn con chạy, cũng là lúc ba mẹ được nghỉ.
Một điều nhỏ giúp nhiều gia đình: giữ một vài “chỗ quen” và một vài “việc quen” ở mỗi chỗ chơi. Ví dụ, ở sân chơi đầu hẻm thì luôn bắt đầu bằng xích đu rồi mới sang bãi cát; ở công viên thì đi một vòng quanh hàng cây rồi ngồi ăn nhẹ ở cùng một ghế đá. Trẻ cần sự quen thuộc sẽ yên tâm hơn khi biết điều gì sắp đến. Khi đã quen, ba mẹ có thể thêm từng chút mới mẻ.
Nếu ông bà hay người giúp việc là người đưa con đi chơi, dặn họ những điều tương tự: chọn chỗ vắng, để mắt liên tục, không so con với trẻ khác trước mặt con, không ép con chào hỏi người lạ. Buổi chơi êm đẹp là buổi con được là chính mình, an toàn, và có người lớn thương yêu ngồi gần.
Khi không ra ngoài được: chỗ chơi trong nhà
Mùa mưa, ngày nắng gắt, hay khi con đang ốm nhẹ, ba mẹ cần một góc vận động trong nhà. Không cần rộng: một tấm thảm, vài chiếc gối lớn để leo trèo, một chiếc hộp các-tông để chui vào, một quả bóng mềm. Dọn sạch đồ dễ vỡ, cạnh bàn nhọn quanh góc đó. Bật nhạc nhẹ, mở cửa cho thoáng.
Với gia đình ở nhà trọ chật, có thể tận dụng hành lang, khoảng sân chung vào giờ vắng, sau khi hỏi chủ nhà và hàng xóm. Những trò vận động như bò qua gối, ném bóng vào rổ, nhảy lò cò trên những mảnh giấy dán sàn giúp con tiêu hao năng lượng mà không cần ra ngoài. Ba mẹ muốn tìm hiểu thêm về chương trình can thiệp 1:1 ở bốn cơ sở khu Quận 12 cũ có thể đăng ký tư vấn qua mục đăng ký trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Con sợ chỗ đông người, có nên đưa con ra công viên không?
Nên, nhưng chọn chỗ vắng và giờ vắng, bắt đầu bằng những buổi ngắn. Cho con đứng xa quan sát trước khi lại gần. Nếu con khó chịu rõ, về sớm, lần sau thử lại. Hỏi giáo viên cách giúp con quen dần.
Khu chơi trong nhà ở trung tâm thương mại có hợp với trẻ nhạy cảm không?
Thường rất ồn và sáng, nhiều trẻ nhạy cảm thấy quá tải. Nếu muốn thử, đến ngay giờ mở cửa ngày thường khi vắng, ở thời gian ngắn, và chuẩn bị sẵn cách rời đi khi con bắt đầu khó chịu.
Con chỉ thích chơi một thứ, có cần kéo con sang thứ khác không?
Không cần ép. Chơi một thứ quen giúp con thấy an toàn. Ba mẹ có thể ở cạnh, thỉnh thoảng gợi ý thêm một chút thay đổi nhỏ. Nếu lo về cách chơi của con, mang chuyện đó hỏi giáo viên can thiệp.
Nên chơi bao lâu sau buổi học can thiệp?
Không có con số chung. Quan sát con: nếu con vui, thoải mái, chơi thêm một lúc; nếu con bắt đầu mệt, cáu, về nhà. Một buổi chơi ngắn mà vui tốt hơn một buổi dài kết thúc bằng nước mắt.
Có nên đưa con ra chơi ở công viên ven sông không?
Được, nếu có rào chắn và người lớn để mắt liên tục. Với trẻ thích nước hoặc hay chạy, nên chọn khu chơi cách xa mép nước, đi vào giờ vắng, và nắm tay con khi đi dọc bờ.