Buổi học thử can thiệp 1:1 không phải để xem con "học được" hay "ngoan" đến đâu, mà để xem người dạy bắt nhịp với con thế nào: có tìm được thứ con thích, có lùi lại khi con căng thẳng, có kết thúc buổi học ở một điểm con còn vui không. Một bé khóc gần hết buổi đầu vẫn có thể rất hợp nơi đó; một bé ngồi im nghe lời cũng chưa chắc đã hợp.
Nhiều ba mẹ bước vào buổi học thử với tâm trạng như đi thi hộ con, và ra về thất vọng vì con không làm được gì như ở nhà. Bài này giúp ba mẹ chuẩn bị cho con và cho chính mình, biết nhìn vào đâu trong ba mươi đến sáu mươi phút ấy, và hỏi gì trước khi ra về để quyết định có tiếp tục hay không.
Chuẩn bị trước buổi học thử
Phần lớn những buổi học thử "hỏng" là do bé đến lớp trong trạng thái đã mệt, đói hay vừa bị kéo khỏi việc đang thích. Một ít chuẩn bị giúp buổi học phản ánh đúng con hơn.
- Chọn khung giờ con thường tỉnh táo nhất trong ngày, tránh sát giờ ngủ trưa và giờ ăn. Nếu nơi đó chỉ còn giờ không hợp, nên hỏi dời sang ngày khác thay vì cố.
- Kể ngắn cho con nghe theo cách con hiểu: "Mình sẽ đến một chỗ có cô, có đồ chơi, mẹ ngồi gần đó". Bé chưa hiểu lời thì cho xem ảnh cổng hoặc phòng nếu nơi đó gửi được.
- Mang theo một hai món con thích nhất và đồ ăn nhẹ con hay ăn. Giáo viên thường dùng chính những thứ này để làm quen, và nhờ đó biết thêm con thích gì mà không cần hỏi nhiều.
- Viết sẵn ra giấy hoặc ghi chú điện thoại ba điều: con thích gì, con sợ gì, con hay phản ứng thế nào khi không muốn làm. Đưa cho giáo viên trước giờ học.
- Đi sớm mười lăm phút để con có thời gian nhìn quanh, đi vệ sinh, uống nước trước khi vào phòng.
Đừng dặn con "phải ngoan, phải nghe lời cô". Áp lực đó con cảm nhận được, và nó làm buổi học khó hơn cho cả con lẫn người dạy.
Năm phút đầu: nhìn cách làm quen
Năm phút đầu tiên thường nói nhiều nhất. Người dạy có lao vào đưa yêu cầu ngay không, hay ngồi xuống sàn, nhìn xem con đang để ý cái gì rồi tham gia vào đó? Có gọi tên con, chờ con nhìn lại không? Có để con đi vòng quanh phòng khám phá một lúc trước khi mời con ngồi không? Với nhiều bé cần hỗ trợ, cảm giác an toàn phải có trước, việc học mới bắt đầu được.
Nếu con bám mẹ, khóc hoặc quay mặt đi, hãy xem người dạy phản ứng thế nào. Cách làm hợp lý thường là giảm yêu cầu, giữ khoảng cách vừa phải, để đồ vật thú vị gần con, đợi con tự tiến lại. Cách làm đáng lo là kéo tay con, bế con ra khỏi mẹ khi con đang hoảng, hoặc nói những câu như "lớn rồi mà khóc".
Ba mẹ cũng để ý xem người dạy có hỏi lại mình điều gì không: "Ở nhà con hay dùng từ gì để xin?", "Con có sợ tiếng động to không?". Người dạy hỏi là người đang tìm hiểu con thật sự.
Giữa buổi: bốn điều để quan sát
Người dạy có tìm được động lực của con. Có bé thích xe, có bé thích bong bóng xà phòng, có bé thích được nhún nhảy. Một giáo viên có kinh nghiệm sẽ thử vài thứ rồi chọn ra thứ làm mắt con sáng lên, và dùng nó để mời con làm một việc nhỏ. Nếu sau nửa buổi người dạy vẫn chưa tìm ra con thích gì, cũng không sao, nhưng ba mẹ nên nghe họ giải thích sau buổi.
Yêu cầu có vừa sức con. Một buổi học thử tốt có những yêu cầu con làm được — để con thấy mình thành công — xen với những việc khó hơn một chút. Nếu suốt buổi con chỉ bị đòi những việc quá sức rồi bị nhắc đi nhắc lại, con sẽ sớm bỏ cuộc.
Có nghỉ khi con mệt. Trẻ nhỏ không tập trung liền một lúc lâu. Người dạy có cho con những quãng nghỉ ngắn, đứng dậy vận động, uống nước không? Có nhận ra khi con bắt đầu cáu, nhìn đi chỗ khác, xoa mắt không?
Cách khen và cách nhắc. Lời khen cụ thể ("con đưa cô khối đỏ rồi") khác lời khen chung chung. Khi con làm sai, người dạy làm mẫu lại, hướng dẫn nhẹ, hay chỉ nói "không đúng"?
Ba mẹ ngồi đâu và làm gì trong lúc con học thử
Mỗi nơi có cách sắp xếp riêng: có nơi mời ba mẹ ngồi trong phòng ở một góc, có nơi cho xem qua ô kính, có nơi đề nghị ba mẹ ở ngoài sau một lúc. Không cách nào đúng cho mọi bé. Điều quan trọng là nơi đó giải thích được vì sao họ làm vậy với con mình hôm đó, và đồng ý điều chỉnh nếu con quá hoảng khi xa mẹ.
Nếu được ngồi trong phòng, ba mẹ nên ngồi yên, ít nói, không nhắc bài thay giáo viên, không dỗ con mỗi lần con nhìn về phía mình. Việc của mình hôm đó là quan sát. Mang theo sổ ghi vài dòng: lúc nào con cười, lúc nào con quay đi, người dạy làm gì ngay trước những lúc đó.
Nếu ngồi ngoài, ba mẹ có thể thấy lo khi nghe con khóc. Thử chờ một quãng ngắn trước khi gõ cửa, trừ khi tiếng khóc có vẻ đau đớn hay hoảng sợ bất thường. Nhiều bé khóc mấy phút đầu rồi dịu xuống khi người dạy làm đúng cách. Nếu ba mẹ không yên tâm, cứ nói ra; nơi tốt sẽ mời mình vào hoặc giải thích tình hình.
Câu hỏi nên hỏi ngay sau buổi học thử
Hỏi lúc giáo viên còn nhớ rõ buổi học, trước khi ra về. Đừng hỏi "con có giỏi không" — câu đó không có câu trả lời có ích. Hãy hỏi những câu mở:
- Cô thấy con thích gì, và cô đã dùng nó thế nào trong buổi học?
- Có lúc nào con làm cô bất ngờ không — làm được việc mà cô nghĩ con chưa làm được, hoặc ngược lại?
- Nếu con học ở đây, mấy tuần đầu cô sẽ ưu tiên điều gì?
- Con phản ứng hôm nay có giống những bé mới đến khác không, hay có gì cần lưu ý thêm?
- Ba mẹ nên làm gì ở nhà trong tuần tới, nếu có?
- Người dạy con nếu đăng ký có phải là cô hôm nay không?
Câu trả lời tốt thường cụ thể, nói cả điều con làm được và điều còn khó, không phóng đại cũng không bi quan. Nếu giáo viên nói "chưa đủ để kết luận gì, cần thêm vài buổi", đó là câu trả lời trung thực.
Những điều ba mẹ nên tránh trong buổi học thử
Ba mẹ thương con nên dễ can thiệp quá tay, và chính điều đó làm buổi học thử mất giá trị. Vài điều nên tự nhắc mình:
- Không làm bài thay con. Khi con lúng túng, ba mẹ thường đưa tay chỉ, nói đáp án, hoặc nhắc "con nói đi, ở nhà con nói được mà". Để người dạy tự xử lý — đó chính là điều mình đang muốn xem.
- Không xin lỗi thay con liên tục. Câu "cháu hư quá cô ạ" nói trước mặt con làm con thấy mình là vấn đề. Nếu cần giải thích, chờ sau buổi học.
- Không so sánh với bé khác đang ở khu chờ. Mỗi bé đến với một hoàn cảnh riêng, và việc so sánh chỉ làm ba mẹ thêm lo.
- Không dùng điện thoại suốt buổi. Nếu được ngồi quan sát, đây là cơ hội hiếm để thấy con với một người lạ; ghi chép thì dùng sổ.
- Không quyết định ngay tại chỗ chỉ vì được ưu đãi. Ưu đãi "đăng ký hôm nay" có thể có thật, nhưng một quyết định kéo dài nhiều tháng đáng được suy nghĩ thêm một hai ngày.
Nếu đi cùng ông bà, nên dặn trước những điều này, vì người lớn tuổi thường muốn dỗ cháu ngay khi cháu khóc.
Ghi lại buổi học thử để so sánh cho công bằng
Ngay khi ra khỏi cổng, trước khi lên xe, ba mẹ nên dành năm phút ghi lại vài điều: con vào phòng thế nào, con dịu xuống sau bao lâu, người dạy đã tìm được thứ gì con thích, có lúc nào mình thấy khó chịu với cách người dạy làm, và câu trả lời của giáo viên cho câu hỏi "mấy tuần đầu cô ưu tiên điều gì". Những ghi chép này giúp ba mẹ không bị cuốn theo ấn tượng mạnh nhất — thường là tiếng khóc của con hay một câu nói dễ nghe của người tiếp đón.
Nếu học thử ở hai nơi, cố gắng cho con thử vào khung giờ giống nhau và trong tình trạng sức khoẻ tương tự. Bé học thử nơi thứ nhất lúc mười giờ sáng sau một đêm ngủ ngon, nơi thứ hai lúc bốn giờ chiều sau một ngày ở lớp mầm non, thì so sánh không còn công bằng.
Hai vợ chồng nên mỗi người tự ghi riêng trước, rồi mới bàn với nhau. Cách này giúp tránh việc người nói trước kéo người kia theo cảm nhận của mình, và thường cho ra những quan sát mà một người bỏ sót.
Khi nào một buổi học thử chưa đủ để quyết định
Có những bé cần hai, ba lần mới quen nơi mới. Nếu buổi đầu con quá hoảng vì đường xa, vì vừa ốm dậy, vì phòng lạ, ba mẹ có thể đề nghị một buổi nữa trước khi quyết định. Nhiều nơi có sẵn lựa chọn học thử vài buổi hoặc học một tháng đầu như giai đoạn làm quen; hỏi rõ phí và điều kiện trước khi đăng ký giai đoạn đó.
Ngược lại, có những dấu hiệu một buổi đã đủ để dừng: người dạy dùng lời lẽ làm con xấu hổ, kéo giật con, không cho ba mẹ biết chuyện gì đã xảy ra trong phòng, hoặc kết luận nặng nề về con chỉ sau ba mươi phút. Ba mẹ không cần thêm buổi thử nào để biết đó không phải nơi cho con.
Sau buổi học thử, về nhà để ý thêm con ngủ thế nào, có nhắc đến cô hay đồ chơi ở đó không, lần sau đi ngang có kéo tay về phía đó không. Tín hiệu nhỏ ấy cũng là một phần câu trả lời. Ở Global Star Special, buổi quan sát ban đầu là bước đầu tiên để gia đình và nhà trường cùng nhìn con trước khi bàn đến kế hoạch học 1:1.
Câu hỏi thường gặp
Con khóc suốt buổi học thử thì có nên bỏ ý định học ở đó không?
Chưa nên kết luận ngay. Khóc ở nơi lạ là phản ứng thường gặp ở trẻ nhỏ. Điều cần xem là người dạy xử lý thế nào và con có dịu đi chút nào không. Nếu nơi đó xử lý tử tế, có thể thử thêm một buổi vào giờ con khoẻ hơn.
Buổi học thử có thu phí không?
Tuỳ nơi. Có nơi miễn phí buổi đầu, có nơi tính phí vì đó là một giờ làm việc thật của giáo viên. Ba mẹ nên hỏi trước khi đến, và hỏi luôn nếu đăng ký học thì phí buổi thử có được trừ vào học phí hay không.
Có nên quay video buổi học thử để về xem lại?
Nên hỏi trước. Nhiều nơi không cho quay để giữ riêng tư cho các bé và giáo viên khác. Nếu được phép, chỉ quay con mình, không đăng lên mạng. Ghi chép bằng tay thường đủ cho mục đích so sánh.
Con ngồi yên làm theo cô cả buổi, có phải là rất hợp không?
Đó là tín hiệu tốt nhưng chưa đủ. Hãy xem con có vui không, có chủ động không, hay chỉ ngồi im vì còn lạ. Hỏi giáo viên con có tự đưa ra yêu cầu hay chỉ đáp lại, và buổi sau họ định đi tiếp thế nào.
Nếu người dạy buổi học thử khác người sẽ dạy chính thức thì sao?
Hỏi rõ ai sẽ dạy con và vì sao có sự khác nhau. Nếu được, đề nghị một buổi ngắn với người dạy chính thức trước khi cam kết dài hạn, vì sự hợp nhau giữa con và người dạy rất quan trọng.