Khi gia đình phải đi xa vài tuần, ba mẹ giữ được phần lớn kỹ năng của con bằng bốn việc: báo nhà trường sớm và hỏi về bảo lưu hoặc học bù; xin giáo viên hai, ba việc nhỏ cụ thể để làm mỗi ngày; giữ giờ ăn ngủ gần như ở nhà; và chuẩn bị cho con trước ngày quay lại lớp. Không cần mang cả lớp học theo. Một việc nhỏ làm đều mỗi ngày thường có ích hơn một xấp bài tập không ai làm nổi.
Lý do đi xa có thể là về quê chăm người thân ốm, ba hoặc mẹ đi công tác dài ngày mà cả nhà đi theo, chuyển chỗ ở tạm thời, hay một chuyến đi đã hẹn từ lâu. Bài này giúp ba mẹ chuẩn bị từ trước khi đi, giữ những thứ quan trọng trong thời gian ở xa, liên lạc với giáo viên nếu được, và quay lại nhịp học mà không quá sức cho con.
Báo nhà trường sớm và hỏi những gì
Ngay khi biết sẽ đi xa, ba mẹ nên báo nhà trường, càng sớm càng tốt. Lịch giáo viên 1:1 được xếp trước, báo sớm giúp nhà trường sắp xếp lại và giữ được khung giờ của con khi quay về. Nhiều nơi có quy định về bảo lưu hoặc giữ chỗ cho những đợt nghỉ dài; nếu không báo, con có thể mất khung giờ quen thuộc.
Những câu nên hỏi: nhà trường có bảo lưu buổi học hay học phí trong thời gian nghỉ không, điều kiện là gì; khung giờ hiện tại của con có được giữ không; khi quay về có cần làm lại buổi quan sát hay đánh giá không; có thể học bù trước khi đi không. Ghi lại câu trả lời và đọc lại nội quy hay cam kết đã ký để chắc chắn.
Nếu chuyến đi có ngày về chưa chắc chắn, nói rõ điều đó với nhà trường và hẹn ngày cập nhật. Một gia đình thông tin rõ ràng thường được nhà trường hỗ trợ linh hoạt hơn một gia đình biến mất rồi xuất hiện lại.
Xin giáo viên một "gói mang theo" vừa sức
Trong một hai buổi cuối trước khi đi, ba mẹ nên dành thời gian hỏi giáo viên cụ thể về những việc làm được ở nơi mới. Một gói mang theo hữu ích thường gồm:
- Hai hoặc ba mục tiêu con đang tập mà có thể luyện trong sinh hoạt hằng ngày, nói bằng ngôn ngữ đơn giản ba mẹ hiểu được.
- Với mỗi mục tiêu, một ví dụ cụ thể: lúc nào làm, ba mẹ nói gì, chờ con làm gì, con làm được thì phản hồi thế nào.
- Một hai hoạt động con thích ở lớp mà ba mẹ có thể làm lại với đồ dùng có sẵn.
- Những điều nên tránh: tình huống con dễ mất bình tĩnh, cách giáo viên đã thấy hiệu quả khi con khó chịu.
- Nếu giáo viên đồng ý, một đoạn video ngắn quay cảnh cô làm mẫu với con, để ba mẹ xem lại cách làm.
Ba mẹ nên nói thật với giáo viên về hoàn cảnh ở nơi mới: có thời gian rảnh không, ai sẽ là người chăm con chính, nhà có chỗ yên tĩnh không. Giáo viên sẽ chọn những việc vừa với hoàn cảnh ấy. Một gói mang theo quá tham vọng thường bị bỏ sau vài ngày, để lại cảm giác áy náy cho ba mẹ.
Giữ nếp ăn ngủ ở nơi mới
Giờ ngủ là ưu tiên số một. Ở nơi lạ, con dễ khó ngủ, ngủ muộn, thức giấc giữa đêm. Giữ giờ đi ngủ và các bước trước khi ngủ như ở nhà: tắm, thay đồ, đọc sách, tắt đèn. Mang theo gối, chăn nhỏ quen thuộc.
Bữa ăn quanh khung giờ quen. Món ăn có thể khác, nhưng giờ ăn nên gần với giờ ở nhà. Với bé kén ăn hay nhạy cảm với mùi vị, mang theo vài món quen thuộc cho những ngày đầu.
Một góc riêng của con. Dù ở nhà người thân hay nơi thuê tạm, dành một góc nhỏ với đồ của con để con có chỗ lui về khi mệt.
Một khung ngày đơn giản. Không cần lịch chi tiết, chỉ cần vài mốc cố định mỗi ngày: thức dậy, ăn sáng, ra ngoài, ăn trưa, ngủ trưa, chơi, tắm, ăn tối, ngủ. Mốc cố định giúp con yên tâm giữa nhiều thứ lạ.
Luyện mỗi ngày mà không biến kỳ đi xa thành lớp học
Cách dễ giữ nhất là gắn những việc giáo viên dặn vào sinh hoạt có sẵn. Nếu mục tiêu là con tự xin đồ bằng lời hoặc cử chỉ, mỗi bữa ăn là vài cơ hội để chờ con xin. Nếu mục tiêu là làm theo hướng dẫn hai bước, lúc tắm, lúc mặc đồ, lúc dọn đồ chơi đều có thể dùng. Ba mẹ không cần dành ra giờ riêng; chỉ cần nhớ chờ con và phản hồi đúng cách vài lần trong ngày.
Nếu muốn có một khoảng thời gian chơi cùng con có chủ đích, mười đến mười lăm phút mỗi ngày là đủ, vào lúc con tỉnh táo. Dùng những hoạt động con thích, làm theo gợi ý của giáo viên, dừng khi con còn vui chứ không đợi con chán.
Ba mẹ cũng nên ghi vài dòng mỗi ngày hoặc vài ngày một lần: con làm được gì, có gì mới, có gì khó. Những ghi chép này rất có giá trị khi quay lại lớp, giúp giáo viên biết con đã luyện gì và đang ở mức nào, thay vì phải đoán lại từ đầu.
Một điều nhỏ nhưng hay bị quên: ở nơi mới, mọi người thường làm hộ con nhiều hơn ở nhà vì thương hoặc vì vội. Nếu ở nhà con đã tự cầm thìa, tự cởi giày, hãy nhắc người thân để con tiếp tục tự làm, kể cả khi chậm hơn.
Đi xa bao lâu thì chuẩn bị đến đâu
Mức chuẩn bị nên tương xứng với độ dài chuyến đi. Bảng dưới là gợi ý chung, ba mẹ điều chỉnh theo con và theo lời khuyên của giáo viên:
| Thời gian đi xa | Chuẩn bị với nhà trường | Ở nơi mới |
|---|---|---|
| Dưới một tuần | Báo nghỉ, hỏi học bù | Giữ giờ ăn ngủ, vài thói quen nhỏ trong sinh hoạt |
| Một đến hai tuần | Báo sớm, xin hai ba việc cụ thể để làm ở nhà | Thêm mười phút chơi có chủ đích mỗi ngày, ghi chép ngắn |
| Ba tuần đến một tháng | Hỏi bảo lưu, giữ khung giờ, xin video làm mẫu | Khung ngày cố định, ghi chép đều, có thể trao đổi từ xa nếu nhà trường có |
| Trên một tháng | Hỏi rõ quy định giữ chỗ, xin bản tóm tắt mục tiêu | Cân nhắc học tạm ở nơi gần chỗ ở, báo cả hai nơi |
Dù chuyến đi dài hay ngắn, điều quan trọng nhất vẫn là giấc ngủ và nếp sinh hoạt của con. Một bé ngủ đủ, ăn đều, có người thân bên cạnh sẽ giữ được nhiều hơn một bé được luyện nhiều nhưng ngủ thất thường ở nơi lạ. Ba mẹ cũng đừng quên rằng chính chuyến đi là một trải nghiệm mới với con: người mới, cảnh mới, tiếng nói mới. Gọi tên những gì con thấy, chờ con chỉ tay, để con tự cầm, tự đưa trong những tình huống ấy cũng là luyện tập theo cách tự nhiên nhất.
Liên lạc với giáo viên khi ở xa
Một số nơi can thiệp có thể sắp xếp trao đổi ngắn qua điện thoại hay gọi video trong thời gian gia đình ở xa, để ba mẹ hỏi khi gặp khó khăn hoặc gửi video con làm ở nhà để giáo viên góp ý. Hình thức này có tính phí hay không, bao lâu một lần, là điều cần hỏi trước khi đi. Không phải nơi nào cũng có, và không nên mặc định giáo viên sẽ trả lời tin nhắn ngoài giờ.
Nếu có, ba mẹ nên chuẩn bị trước những câu hỏi cụ thể cho mỗi lần trao đổi, kèm một đoạn video ngắn quay con trong lúc luyện. Giáo viên nhìn video thường góp ý chính xác hơn nhiều so với nghe kể.
Với chuyến đi dài hơn một tháng, có gia đình cân nhắc tìm một nơi can thiệp gần chỗ ở tạm để con học vài buổi. Nếu làm vậy, nên xin giáo viên hiện tại một bản tóm tắt mục tiêu và tình hình của con để nơi mới tham khảo, và báo cả hai nơi để tránh chồng chéo.
Khi người thân hiểu chưa đúng về con
Đi xa thường là đến ở với ông bà, cô dì chú bác. Người thân thương con nhưng có thể chưa hiểu vì sao con cần hỗ trợ, và có những cách làm ngược với những gì giáo viên dặn: đưa đồ ngay khi con chỉ tay mà không chờ con nói, cho con xem điện thoại cả ngày để con yên, hay nói về con trước mặt con.
Ba mẹ có thể nhẹ nhàng giải thích với một hai người chăm con nhiều nhất: con đang tập việc gì, vì sao cần chờ con, và nhờ họ giúp theo cách nhỏ nhất. Đừng mong mọi người trong nhà cùng làm đúng. Chỉ cần những người chăm con thường xuyên nhất làm giống nhau là đã khác nhiều.
Nếu có xung đột về cách chăm, ưu tiên giữ hoà khí trong thời gian ngắn, rồi bù lại khi về. Một kỳ đi xa không quyết định cả quá trình can thiệp của con.
Khi về, ba mẹ có thể kể với giáo viên những cách làm của người thân mà con đã quen trong thời gian ở xa, để giáo viên hiểu vì sao con có thể đòi hỏi khác đi trong những buổi đầu.
Ngày quay lại lớp
Vài ngày trước khi về, bắt đầu đưa giờ ngủ của con về giờ ở nhà nếu đã lệch. Nói với con về việc sắp đi học lại, cho con xem ảnh giáo viên, ảnh phòng học. Về đến nhà, nếu được, cho con một hai ngày nghỉ ngơi trước buổi học đầu tiên, đừng xuống xe là đi học ngay.
Buổi đầu quay lại, gửi giáo viên ghi chép của mình trong thời gian đi xa, kể ngắn những gì con làm được, những gì khó. Đừng lo nếu con có vẻ quên một số việc hay khóc lại ở cửa lớp. Nhiều kỹ năng quay lại sau vài buổi, và giáo viên sẽ điều chỉnh buổi học cho nhẹ hơn trong những ngày đầu.
Sau hai, ba tuần, hỏi giáo viên xem con đã về lại mức trước khi đi chưa, có cần điều chỉnh mục tiêu không. Nếu biết trước nhà sẽ về quê dài ngày, nên hỏi quy định bảo lưu và giữ khung giờ từ lúc đăng ký, đừng đợi sát ngày đi mới hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Đi xa một tháng con có quên hết những gì đã học không?
Thường không quên hết. Một số kỹ năng có thể giảm đi, nhưng thường quay lại sau vài buổi khi con trở lại lớp. Luyện vài việc nhỏ trong sinh hoạt mỗi ngày và giữ nếp ăn ngủ giúp con giữ được nhiều hơn.
Có được bảo lưu học phí khi gia đình đi xa không?
Tuỳ quy định của từng nơi. Một số nơi cho bảo lưu với điều kiện báo trước và nghỉ đủ dài, một số nơi không. Ba mẹ nên hỏi rõ và đọc kỹ nội quy hoặc cam kết trước khi đi.
Có nên tìm nơi can thiệp tạm ở chỗ mới không?
Với chuyến đi dài hơn một tháng, có thể cân nhắc. Xin giáo viên hiện tại một bản tóm tắt mục tiêu của con để nơi mới tham khảo, và báo cả hai nơi để tránh chồng chéo. Với chuyến đi ngắn, luyện tại nhà thường là đủ.
Mỗi ngày nên luyện với con bao lâu khi đi xa?
Không cần dài. Gắn những việc giáo viên dặn vào sinh hoạt như ăn, tắm, mặc đồ là cách dễ giữ nhất. Nếu muốn có thời gian chơi có chủ đích, khoảng mười đến mười lăm phút mỗi ngày lúc con tỉnh táo là đủ.
Giáo viên có hỗ trợ qua điện thoại khi gia đình ở xa không?
Tuỳ nơi. Một số nơi có trao đổi ngắn qua điện thoại hoặc gọi video, có thể tính phí. Ba mẹ nên hỏi trước khi đi, và chuẩn bị câu hỏi cụ thể cùng video ngắn của con cho mỗi lần trao đổi.