Không có cách sắp xếp nào đúng cho mọi bé: một giáo viên cố định giúp bé xây sự tin cậy nhanh và người dạy hiểu những tín hiệu nhỏ của bé; một nhóm hai, ba người luân phiên theo kế hoạch chung giúp bé quen làm việc với nhiều người và chương trình không gãy khi một người nghỉ. Điều ba mẹ cần hỏi là nơi đó sắp xếp thế nào, vì sao, và khi người dạy thay đổi thì con được chuẩn bị ra sao.
Câu hỏi này thường bị bỏ qua lúc chọn nơi, rồi trở thành chuyện lớn sau vài tháng: giáo viên con quý nghỉ việc, con khóc mấy tuần liền với người mới; hoặc mỗi buổi một cô khác nhau và ba mẹ không biết hỏi ai về tiến bộ của con. Bài này giúp ba mẹ hiểu các cách sắp xếp thường gặp, cân lợi hại cho chính con mình, và chuẩn bị trước cho những lần thay đổi rất dễ xảy ra trong một chương trình kéo dài.
Ba cách sắp xếp người dạy thường gặp
Tên gọi mỗi nơi một khác, nhưng nhìn chung có ba kiểu. Ba mẹ nên hỏi thẳng nơi đó đang theo kiểu nào cho con mình, vì có nơi dùng nhiều kiểu tuỳ bé.
- Một giáo viên cố định: cùng một người dạy con mọi buổi trong tuần, chỉ thay khi người đó ốm hay nghỉ phép.
- Một giáo viên chính, một giáo viên phụ: người chính dạy phần lớn buổi và chịu trách nhiệm kế hoạch; người phụ dạy một số buổi cố định trong tuần và thay khi người chính vắng.
- Nhóm luân phiên: hai đến ba người dạy con theo lịch xoay, cùng dùng một kế hoạch và một cuốn ghi chép chung, có người phụ trách điều phối.
Ngoài ba kiểu trên, có trường hợp không phải là cách sắp xếp mà là sự lộn xộn: mỗi buổi ai rảnh thì dạy, không ai nắm toàn bộ kế hoạch, không có ghi chép chung. Đó là trường hợp ba mẹ cần nhận ra và tránh. Câu hỏi để phân biệt rất đơn giản: "Nếu em muốn biết tháng này con tiến đến đâu, em hỏi ai?". Nơi có sắp xếp sẽ trả lời được ngay một cái tên.
Một người dạy cố định: lợi ở đâu, rủi ro ở đâu
Với nhiều bé, nhất là bé nhỏ tuổi, bé hay lo âu hoặc bé khó thích nghi với người lạ, một gương mặt quen mỗi buổi là nền tảng để học. Người dạy cố định cũng nhanh chóng nhận ra những tín hiệu rất riêng của bé: cái nhíu mày trước khi bé cáu, âm thanh bé dùng để xin nước, món đồ giúp bé bình tĩnh. Những hiểu biết ấy khó ghi đủ vào sổ, và chính chúng giúp buổi học trôi chảy.
Rủi ro lớn nhất là sự phụ thuộc. Bé có thể chỉ làm được với đúng người đó, ở đúng căn phòng đó; về nhà hay sang lớp mầm non lại như chưa học. Rủi ro thứ hai là khi người đó nghỉ — vì ốm dài ngày, sinh con, chuyển việc — bé mất một lúc cả người dạy lẫn phần lớn hiểu biết về mình, nếu nơi đó không có ghi chép đầy đủ.
Vì vậy, nếu con học với một người cố định, ba mẹ nên hỏi thêm: ai là người thay khi cô vắng, người đó đã từng gặp con chưa, và kế hoạch của con được ghi lại ở đâu để người khác đọc được.
Luân phiên có kế hoạch: khi nào lại có lợi
Nghe "luân phiên" nhiều ba mẹ lo, nhưng khi được làm có kế hoạch, cách này có lợi riêng. Bé sớm quen việc làm theo yêu cầu của nhiều người lớn khác nhau — đúng điều bé sẽ phải làm ở lớp mầm non, ở tiểu học. Một kỹ năng bé làm được với hai, ba cô thường vững hơn kỹ năng chỉ làm được với một cô.
Luân phiên cũng giúp chương trình bền hơn. Khi một người nghỉ, bé vẫn còn người quen; hồ sơ, kế hoạch buộc phải được ghi rõ vì nhiều người cùng dùng. Người phụ trách điều phối có cái nhìn từ nhiều phía về bé, ít bị điểm mù của một người.
Điều kiện để luân phiên có lợi là sự nhất quán: cùng mục tiêu, cùng cách đưa yêu cầu, cùng cách phản ứng khi bé không hợp tác. Nếu cô thứ hai cho bé bỏ qua việc mà cô thứ nhất kiên trì chờ bé làm, bé sẽ học rằng mình chỉ cần chờ đến buổi của cô dễ hơn. Ba mẹ nên hỏi: các cô trao đổi với nhau về con bằng cách nào, bao lâu một lần?
So sánh ba cách sắp xếp từ phía gia đình
Bảng dưới không chấm cách nào hơn, chỉ giúp ba mẹ thấy mỗi cách đòi hỏi gì ở nơi can thiệp và ở gia đình.
| Cố định một người | Chính và phụ | Nhóm luân phiên | |
|---|---|---|---|
| Bé làm quen | Nhanh nhất | Nhanh, có người dự phòng | Chậm hơn ở tháng đầu |
| Khi người dạy vắng | Dễ gãy nếu không có người thay quen | Ít ảnh hưởng | Ít ảnh hưởng |
| Bé làm được với người khác | Cần chủ động luyện thêm | Khá | Tốt nếu nhất quán |
| Ba mẹ hỏi về tiến bộ | Hỏi một người | Hỏi người chính | Hỏi người điều phối |
| Điều phải có | Ghi chép đầy đủ, người thay đã gặp bé | Hai người trao đổi đều | Kế hoạch chung, họp nhóm định kỳ |
Với bé rất nhỏ hoặc mới bắt đầu, nhiều nơi chọn một người chính trong vài tháng đầu rồi mới đưa thêm người thứ hai vào. Đó là cách dung hoà ba mẹ có thể đề nghị nếu nơi đó chưa nêu.
Câu nên hỏi về người dạy con trước khi đăng ký
Hỏi theo thứ tự dưới đây, ba mẹ sẽ có bức tranh khá đầy đủ trong mười phút.
- Ai sẽ là người dạy chính của con, và con sẽ gặp người đó từ buổi nào?
- Khi người dạy chính ốm hay nghỉ phép, ai thay? Người đó đã biết con chưa, có đọc kế hoạch của con không?
- Kế hoạch và ghi chép mỗi buổi của con được lưu ở đâu, ai đọc được?
- Nếu có nhiều người dạy, các cô trao đổi với nhau về con bằng cách nào, bao lâu một lần?
- Nếu gia đình thấy con không hợp với người dạy, đề nghị đổi theo cách nào?
- Khi người dạy nghỉ việc, gia đình được báo trước bao lâu, con được chuẩn bị ra sao?
Câu cuối nghe có vẻ bi quan, nhưng trong một chương trình kéo dài một hai năm, việc người dạy thay đổi ít nhất một lần là chuyện khá thường gặp ở mọi nơi. Hỏi trước là chuẩn bị, không phải nghi ngờ.
Khi người dạy thay đổi: chuẩn bị cho con
Nếu được báo trước, ba mẹ có thể đề nghị một giai đoạn bàn giao: người dạy mới dự vài buổi cùng người cũ, rồi dạy chung, rồi mới dạy riêng. Với bé nhạy cảm với thay đổi, vài buổi chuyển tiếp như vậy làm khác biệt rất lớn.
Ở nhà, nói với con bằng cách con hiểu: một câu chuyện ngắn có ảnh hai cô, hay đơn giản "từ tuần sau con học với cô mới, cô cũng thích xe như con". Mang theo món đồ quen cho những buổi đầu. Ba mẹ cũng nên kể cho người dạy mới những điều mình biết về con mà có thể sổ sách chưa ghi.
Những tuần đầu với người dạy mới, con có thể thụt lùi tạm thời: khóc khi vào lớp, không làm những việc đã làm được. Điều này thường gặp và thường qua đi khi con quen người mới. Nếu sau vài tuần mọi thứ vẫn không khá hơn, ba mẹ nên hẹn gặp người phụ trách để bàn, thay vì chờ đợi trong lo lắng.
Hỏi về sự ổn định của đội ngũ mà không tò mò chuyện nội bộ
Ba mẹ có lý do chính đáng để quan tâm người dạy có gắn bó lâu với nơi đó không, nhưng hỏi "giáo viên bên em có hay nghỉ việc không" thường chỉ nhận được câu trả lời trấn an. Có những câu hỏi gián tiếp mà cho biết nhiều hơn: người dạy dự kiến của con đã làm ở đây bao lâu; người phụ trách chuyên môn đã ở đây bao lâu; nơi đó có chương trình bồi dưỡng, sinh hoạt chuyên môn thường xuyên không. Một nơi đầu tư cho người dạy thường giữ được người lâu hơn.
Ba mẹ cũng có thể hỏi những gia đình đã học ở đó một thời gian: con họ đã đổi người dạy mấy lần, mỗi lần được báo và chuẩn bị ra sao. Câu chuyện từ phụ huynh khác cho thấy cách nơi đó xử lý thay đổi trên thực tế, điều mà tờ giới thiệu không nói.
Điều không nên làm là hỏi về lương, chế độ, mâu thuẫn nội bộ của giáo viên. Những chuyện đó không phải việc của gia đình, và hỏi tới dễ làm người dạy tương lai của con thấy không được tôn trọng ngay từ đầu.
Ở nhà và ở lớp: nhìn con để biết con hợp với ai
Dù con học với một hay nhiều giáo viên, người gặp con nhiều nhất mỗi ngày vẫn là gia đình. Vì vậy, sự nhất quán quan trọng nhất không chỉ giữa các cô với nhau mà giữa phòng học và nhà. Nếu cô dạy con dùng một cử chỉ để xin, mà ở nhà ai cũng đoán ý và đưa đồ trước khi con kịp xin, kỹ năng ấy khó vững.
Ba mẹ nên hỏi người dạy những cách làm chính đang dùng với con — cách đưa yêu cầu, cách chờ, cách khen — và thống nhất với ông bà, người giúp việc ở nhà làm theo cùng một kiểu. Khi người dạy thay đổi, chính gia đình là cầu nối giữ cho con những thói quen đã học, và kể lại cho người mới những gì đang hiệu quả.
Nhìn theo cách đó, câu hỏi "cố định hay luân phiên" bớt đáng sợ hơn: điều quan trọng là quanh con có một nhóm người lớn — ở lớp và ở nhà — làm việc cùng một hướng.
Ba mẹ không cần chuyên môn để thấy con có hợp với người dạy hay không. Những dấu hiệu đơn giản thường đúng: con có chạy về phía cô khi đến lớp, có nhắc tên cô ở nhà, có mang đồ chơi đến khoe cô không. Ngược lại, con co rúm, đòi về ngay khi thấy cô, kéo dài nhiều tuần mà không đỡ, là điều nên trao đổi.
Sự hợp nhau không có nghĩa là con lúc nào cũng vui. Có những giai đoạn người dạy phải đòi hỏi con làm việc khó, và con phản đối. Điều cần xem là sau những lúc khó đó, quan hệ giữa con và cô có còn ấm áp không.
Khi tìm hiểu Global Star Special, ba mẹ có thể hỏi trực tiếp nhà trường về cách phân công giáo viên giáo dục đặc biệt cho từng bé và cách bàn giao khi có thay đổi, ngay trong buổi tư vấn đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Con chỉ chịu học với một cô, có nên giữ cố định mãi không?
Giữ cố định trong giai đoạn đầu là hợp lý, nhưng về lâu dài con cần làm được với nhiều người. Ba mẹ có thể bàn với nơi can thiệp để đưa dần một người thứ hai vào vài buổi mỗi tuần, có chuyển tiếp nhẹ nhàng.
Nơi can thiệp đổi giáo viên mà không báo trước thì có nên phản ánh?
Nên trao đổi, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng. Hỏi lý do, hỏi người mới đã đọc kế hoạch của con chưa, và đề nghị được báo trước trong những lần sau. Trường hợp đột xuất như giáo viên ốm thì khó báo trước, nhưng thay đổi lâu dài thì nên có.
Có nên đề nghị đổi giáo viên chỉ vì con hay khóc với cô?
Chưa nên vội. Khóc có thể vì con đang được yêu cầu làm việc khó hơn. Hãy hỏi cô về những lúc con khóc và cách cô xử lý. Nếu sau vài tuần trao đổi mà con vẫn sợ hãi rõ rệt, khi đó mới cân nhắc đề nghị đổi.
Luân phiên nhiều giáo viên có làm con rối không?
Có thể, nếu các cô làm mỗi người một kiểu. Khi có kế hoạch chung và cách làm nhất quán, nhiều bé quen nhanh và còn được lợi vì học cách làm việc với nhiều người. Hỏi kỹ về cách các cô phối hợp.
Ba mẹ có nên giữ liên lạc với giáo viên cũ sau khi cô nghỉ?
Có thể giữ quan hệ thân tình nếu hai bên muốn, nhưng việc học của con nên được trao đổi với người dạy hiện tại. Nếu cô cũ có ghi chú quý về con, nhờ cô gửi qua nơi can thiệp để người mới cùng đọc.