Để giữ nhịp can thiệp cho con qua lễ, Tết và mùa hè, ba mẹ nên hỏi lịch nghỉ của nhà trường thật sớm, giữ giờ ăn ngủ của con gần như ngày thường kể cả khi về quê, chuẩn bị cho con trước ngày nghỉ và trước ngày quay lại lớp, và nếu nghỉ dài thì xin giáo viên vài việc nhỏ để làm ở nhà. Không cần biến kỳ nghỉ thành lớp học; điều cần giữ là nếp sinh hoạt và những thói quen nhỏ đã cùng giáo viên thống nhất.
Với nhiều bé cần hỗ trợ, thay đổi đột ngột về giờ giấc, chỗ ở, người xung quanh là thứ khó chịu nhất. Kỳ nghỉ Tết, với nhà đông người, tiếng ồn, thức khuya và đổi chỗ ngủ, có thể làm con mệt hơn cả một tuần đi học. Bài này giúp ba mẹ lên kế hoạch cho những giai đoạn đó: từ hỏi lịch, sắp xếp trước, trong kỳ nghỉ, đến ngày quay lại.
Hỏi lịch nghỉ của nhà trường càng sớm càng tốt
Lịch nghỉ lễ của nơi can thiệp không phải lúc nào cũng trùng hoàn toàn với lịch nghỉ của trường mầm non hay của nơi ba mẹ làm. Có nơi nghỉ đúng theo lịch nghỉ lễ chung, có nơi nghỉ dài hơn quanh Tết, có nơi vẫn mở lớp một phần trong hè. Biết sớm giúp ba mẹ sắp xếp ngày về quê, ngày xin nghỉ làm, và tránh cảnh con nghỉ học can thiệp lâu hơn cần thiết.
Ba mẹ nên hỏi cụ thể: nghỉ Tết từ ngày nào đến ngày nào, có buổi học bù trước hoặc sau Tết không, mùa hè lớp có học bình thường không, nếu gia đình nghỉ thêm ngoài lịch của nhà trường thì học phí và buổi học tính thế nào. Câu cuối đặc biệt quan trọng với những gia đình về quê dài ngày.
Khi có lịch, ghi ngay vào lịch chung của gia đình, cạnh lịch làm việc của ba mẹ và lịch của trường mầm non. Nhìn ba lịch cạnh nhau, ba mẹ dễ thấy những khoảng con không có lớp nào và cần người trông, hoặc những khoảng có thể tranh thủ cho con học thêm buổi bù.
Chuẩn bị cho con trước kỳ nghỉ
Một tuần trước kỳ nghỉ, ba mẹ có thể bắt đầu chuẩn bị cho con những thay đổi sắp tới:
- Nói với con về kỳ nghỉ bằng câu đơn giản, nhắc lại vài lần trong tuần: "Mấy ngày nữa con nghỉ học, mình về nhà bà."
- Nếu con hiểu hình tốt hơn lời, làm một chuỗi hình ảnh đơn giản: những ngày ở nhà, những ngày về quê, ngày quay lại lớp. Có thể dùng ảnh chụp người thân, ngôi nhà, phòng học.
- Hỏi giáo viên trong buổi cuối trước khi nghỉ: con đang tập những gì, ở nhà nên giữ việc nào.
- Chụp một tấm ảnh con với giáo viên hoặc ảnh phòng học, để trong kỳ nghỉ thỉnh thoảng cho con xem và nhắc ngày quay lại.
- Chuẩn bị những món đồ quen của con để mang theo nếu đi xa: gối, chăn nhỏ, đồ chơi quen, cốc uống nước quen.
Những chuẩn bị này không làm biến mất hết khó khăn, nhưng giúp con có điểm tựa khi mọi thứ xung quanh thay đổi. Với bé lớn hơn đã hiểu lời, cùng con đếm ngược số ngày trên một tờ giấy, gạch mỗi ngày qua, cũng giúp con hình dung thời gian.
Trong kỳ nghỉ: giữ những gì quan trọng nhất
Giờ ngủ. Ngày Tết trẻ dễ thức khuya, ngủ trưa thất thường. Cố gắng giữ giờ đi ngủ buổi tối và giấc trưa gần với ngày thường, kể cả khi khách đến chơi. Thiếu ngủ vài hôm liền là lý do phổ biến khiến trẻ cáu gắt, khó chịu cả kỳ nghỉ.
Bữa ăn. Bánh kẹo ngày Tết nhiều, bữa ăn chính dễ bị bỏ. Giữ ba bữa chính quanh những khung giờ quen thuộc giúp con dễ chịu hơn.
Một góc yên tĩnh. Nhà đông người, nhiều tiếng ồn, có bé không chịu được lâu. Chuẩn bị một góc phòng yên tĩnh để con lui về khi quá tải, và báo trước cho người lớn trong nhà biết.
Vài thói quen đã thống nhất với giáo viên. Không cần ngồi bàn học. Chỉ cần những việc nhỏ trong sinh hoạt như chờ con tự xin, gọi tên con trước khi nói, để con tự làm một việc trong lúc mặc đồ. Những việc này giữ cho kỹ năng không bị bỏ quên.
Thời gian xem màn hình. Kỳ nghỉ dễ thành những ngày xem điện thoại dài. Giữ thời gian xem gần với ngày thường giúp việc quay lại lớp đỡ khó hơn.
Về quê ăn Tết với một bé cần hỗ trợ
Về quê là dịp gia đình sum họp nhưng cũng là lúc nhiều người họ hàng lần đầu gặp con sau một thời gian dài. Những câu như "sao cháu chưa nói", "sao cháu không chào ông" có thể khiến ba mẹ căng thẳng và con khó chịu. Ba mẹ có thể chuẩn bị trước vài câu trả lời ngắn, nhẹ nhàng: "Cháu đang học thêm để nói nhiều hơn, mọi người cứ nói chuyện với cháu bình thường."
Nếu con khó chịu với đám đông, đừng ép con chào hết mọi người hay chụp ảnh tập thể quá lâu. Một vài người thân thiết hiểu con có thể giúp ba mẹ giải thích với những người khác. Cũng nên nhờ một người lớn đáng tin trông con những lúc ba mẹ bận việc nhà, để con không bị lạc giữa nhà đông người.
Về đường đi, hành trình xa ngày Tết thường đông và kéo dài hơn dự kiến. Mang đủ nước, đồ ăn quen của con, đồ thay, và sắp xếp chỗ nghỉ dọc đường. Với bé nhạy cảm với tiếng ồn, có thể hỏi bác sĩ hoặc giáo viên về việc dùng nút tai hay tai nghe chống ồn cho trẻ.
Những ngày lễ ngắn trong năm
Ngoài Tết, trong năm còn nhiều kỳ nghỉ ngắn vài ngày. Những kỳ này ít xáo trộn hơn nhưng lại dễ bị coi nhẹ: gia đình tranh thủ đi chơi xa, ngủ muộn, đổi chỗ ở, rồi ngày quay lại lớp con mệt vì chưa kịp lấy lại nhịp. Với những kỳ nghỉ ngắn, ba mẹ nên tính ngày về sớm hơn ít nhất một ngày trước buổi học đầu tiên, để con có một ngày ở nhà nghỉ ngơi, ngủ đúng giờ.
Nếu kỳ nghỉ lễ của nhà trường không trùng với lịch nghỉ của ba mẹ, ví dụ lớp nghỉ mà ba mẹ vẫn đi làm, cần sắp xếp trước người trông con. Một ngày bất ngờ không có lớp, không có người trông, thường khiến ba mẹ phải mang con theo đến chỗ làm hoặc nhờ người lạ, đều không dễ cho con.
Ngược lại, nếu lớp vẫn học trong ngày lễ còn cả nhà được nghỉ, ba mẹ có thể cân nhắc cho con đi học như thường để giữ nhịp, rồi dành phần còn lại của ngày cho gia đình. Không có lựa chọn nào bắt buộc; điều cần là quyết định trước, báo nhà trường đúng hạn.
Ghi các ngày lễ trong năm vào lịch gia đình ngay từ đầu năm học giúp ba mẹ không bị bất ngờ.
Khi ba mẹ vẫn đi làm mà con được nghỉ
Kỳ nghỉ của lớp can thiệp và trường mầm non thường dài hơn ngày nghỉ của ba mẹ, nhất là quanh Tết và hè. Những ngày đó con ở nhà với ông bà, người giúp việc, hoặc gửi ở nhà người thân. Mỗi thay đổi người trông lại là một thay đổi với con. Ba mẹ nên chọn người trông quen thuộc nhất và giữ cố định trong suốt kỳ nghỉ, thay vì mỗi ngày gửi một nơi.
Người trông con trong kỳ nghỉ nên biết những thói quen nhỏ đã thống nhất với giáo viên, và nếu được, có một lịch ngày đơn giản: giờ ăn, giờ ngủ, giờ ra ngoài chơi, giờ đọc sách. Một ngày có khung rõ ràng giúp con yên ổn hơn một ngày trôi theo ý người lớn. Ba mẹ có thể in hoặc viết lịch này dán ở chỗ dễ thấy.
Nếu nơi can thiệp có gợi ý hoạt động cho kỳ nghỉ, chuyển luôn cho người trông con, kèm lời dặn làm nhẹ nhàng, không ép.
Buổi tối, ba mẹ dành chút thời gian với con, hỏi người trông về ngày của con, và giữ giờ đi ngủ. Đó là những việc nhỏ nhưng giữ cho con một nhịp quen trong suốt những tuần không có lớp.
Mùa hè: khoảng trống dài cần kế hoạch riêng
Mùa hè khác Tết ở chỗ kéo dài hơn và trường mầm non có thể vẫn học hoặc nghỉ tuỳ nơi. Nếu nơi can thiệp vẫn mở lớp trong hè, đây có thể là lúc tốt để con học đều, vì nhịp sinh hoạt ít bị chi phối bởi lịch mầm non. Ba mẹ có thể hỏi xem có thể chuyển buổi học sang khung giờ con tỉnh táo nhất trong hè không.
Nếu gia đình đi du lịch hay về quê trong hè, cố gắng gom thành một đợt thay vì nghỉ rải rác nhiều lần. Một đợt nghỉ rồi quay lại đều đặn thường dễ cho con hơn nhiều lần đứt quãng ngắn. Báo nhà trường lịch đi của gia đình từ sớm để sắp xếp và hỏi về học phí, học bù.
Hè cũng là lúc nhiều gia đình bắt đầu nghĩ đến năm học mới: con lên lớp mới, đổi trường, hay chuẩn bị vào lớp một. Những thay đổi ấy nên được bàn với giáo viên 1:1 từ trong hè, để buổi học có thời gian chuẩn bị cho con.
Ngày quay lại lớp
Sau kỳ nghỉ dài, nhiều bé khóc lại ở cửa lớp, khó vào nếp, hay có vẻ quên một số việc đã làm được. Đây là chuyện thường gặp, thường qua sau vài buổi. Ba mẹ có thể giúp bằng cách nhắc con về lớp học vài ngày trước, cho con xem lại ảnh giáo viên và phòng học, và đưa con trở lại giờ ngủ ngày thường trước ngày học đầu tiên ít nhất hai ba hôm.
Buổi đầu tiên, báo giáo viên những gì đã xảy ra trong kỳ nghỉ: con đi đâu, ngủ có bị xáo trộn không, có kỹ năng mới hay có điều gì khó khăn mới. Giáo viên sẽ dựa vào đó để điều chỉnh buổi học. Ba mẹ đừng lo nếu một hai tuần đầu con chưa trở lại hoàn toàn như trước kỳ nghỉ.
Nếu sau vài tuần con vẫn khó khăn rõ rệt, nên hẹn trao đổi riêng với giáo viên. Có thể kỳ nghỉ đã làm lộ ra một điều mới cần quan tâm, hoặc mục tiêu cần điều chỉnh. Lịch nghỉ lễ, Tết và hè mỗi cơ sở có thể khác nhau đôi chút, nên lấy lịch của đúng cơ sở con học ngay khi đăng ký rồi ghi vào lịch gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ Tết lâu có làm con quên hết những gì đã học không?
Thường không quên hết. Nhiều bé cần vài buổi để quay lại nhịp cũ. Giữ giờ ăn ngủ và vài thói quen nhỏ đã thống nhất với giáo viên trong kỳ nghỉ giúp con quay lại nhanh hơn.
Có nên cho con học thêm buổi trước Tết để bù không?
Tuỳ sức con và lịch của nhà trường. Nếu con khoẻ và nhà trường có lịch bù, vài buổi thêm trước Tết có thể giúp. Nhưng không nên dồn quá nhiều buổi khiến con mệt ngay trước kỳ nghỉ đã nhiều thay đổi.
Họ hàng hỏi sao cháu chưa nói thì trả lời thế nào?
Chuẩn bị trước một câu ngắn, nhẹ nhàng như cháu đang học thêm để nói nhiều hơn, mọi người cứ trò chuyện với cháu bình thường. Ba mẹ không cần giải thích chi tiết với mọi người, và tránh bàn về con trước mặt con.
Mùa hè có nên cho con nghỉ can thiệp không?
Nếu nơi học vẫn mở lớp, hè thường là lúc tốt để con học đều vì ít bị lịch mầm non chi phối. Nếu gia đình có kế hoạch đi xa, nên gom thành một đợt nghỉ và báo nhà trường sớm thay vì nghỉ rải rác.
Quay lại lớp sau Tết con khóc nhiều thì sao?
Đây là chuyện thường gặp sau kỳ nghỉ dài. Đưa con về giờ ngủ ngày thường trước vài hôm, nhắc con về lớp học, giữ nếp chia tay quen thuộc. Phần lớn bé ổn lại sau vài buổi; nếu kéo dài, trao đổi với giáo viên.