Bé quấy, khóc hay không chịu chơi trong buổi quan sát ban đầu là chuyện người làm can thiệp sớm gặp rất thường xuyên, và nó không làm buổi gặp vô ích. Cách bé phản ứng với chỗ lạ, người lạ, cách bé tìm đến ba mẹ, cách bé dịu lại — tất cả đều là thông tin. Ba mẹ không cần ép con "ngoan" cho người tư vấn xem; việc của ba mẹ là ở bên con, giúp con thấy an toàn, và kể cho người tư vấn biết ở nhà con có như vậy không. Nếu bé quá mệt hay quá sợ, người tư vấn có thể đề nghị hẹn thêm một buổi ngắn.
Nhiều ba mẹ về nhà sau buổi quan sát với cảm giác thất vọng: "con khóc suốt, chắc cô không thấy được gì", "con bình thường ở nhà nói nhiều lắm mà vào đó im re". Bài này giải thích vì sao điều đó không đáng lo như ba mẹ nghĩ, ba mẹ nên làm gì trong lúc đó, và làm thế nào để lần sau con dễ chịu hơn.
Vì sao bé hay quấy ở buổi gặp đầu tiên
Với một đứa trẻ nhỏ, buổi quan sát ban đầu là một chuỗi điều mới cùng lúc: đường đi lạ, toà nhà lạ, phòng lạ, mùi lạ, người lớn lạ đang nhìn mình, và ba mẹ thì có vẻ căng thẳng hơn mọi ngày. Phản ứng tự nhiên của nhiều trẻ là bám lấy ba mẹ, im lặng quan sát, hoặc khóc đòi về. Đó là cách trẻ tự bảo vệ khi chưa biết nơi này có an toàn không.
Thêm vào đó là những yếu tố ngoài lề: buổi hẹn trùng giờ ngủ, bé vừa ngồi xe lâu, trời nóng, bé đói, bé đang hơi ốm. Một đứa trẻ khoẻ mạnh, ngủ đủ, đi đường ngắn đến nơi cũng có thể quấy chỉ vì hôm đó không vui. Người lớn chúng ta cũng có những ngày như vậy.
Với những trẻ nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, đông người, hoặc trẻ khó thích nghi với thay đổi, buổi gặp đầu còn thử thách hơn. Chính vì thế, phản ứng của bé ở buổi này lại là thông tin quý, chỉ cần người tư vấn biết đặt nó vào đúng bối cảnh. Ba mẹ kể rõ hôm đó con ngủ thế nào, ăn gì, đi đường bao lâu, có gì khác thường — những chi tiết nhỏ này giúp người tư vấn phân biệt đâu là phản ứng với hoàn cảnh, đâu là điều bé vẫn gặp mỗi ngày.
Bé quấy cũng cho người tư vấn thấy nhiều điều
Bé tìm đến ai khi sợ. Bé có chạy về phía ba mẹ, có nhìn ba mẹ để tìm sự yên tâm, có chịu để ba mẹ ôm dỗ không? Cách bé dùng người lớn làm chỗ dựa nói lên nhiều về sự gắn bó và giao tiếp.
Bé dịu lại bằng cách nào. Bé dịu khi được ôm, khi được cho bú bình, khi có món đồ quen, khi ra khỏi phòng, hay khi được để yên một lúc? Đây là thông tin rất hữu ích để sau này giáo viên biết cách giúp bé khi bé khó chịu.
Bé quan sát gì trong lúc dè dặt. Nhiều bé ngồi im nhưng mắt theo dõi đồ chơi, theo dõi người tư vấn. Có bé sau một lúc tự bò lại gần. Quá trình bé từ dè dặt đến tò mò cũng là điều người tư vấn ghi nhận.
Bé phản ứng với những gì trong phòng. Bé có bịt tai khi có tiếng động, có né một món đồ chơi phát nhạc, có chú ý đặc biệt vào ánh đèn, quạt quay? Những phản ứng này giúp người tư vấn hiểu về mặt cảm giác của bé.
Ba mẹ nên làm gì trong lúc bé quấy
Ở bên con trước đã. Ôm con, nói nhẹ nhàng, cho con ngồi trong lòng nếu con muốn. Không cần vội đặt con xuống để con chơi; người tư vấn sẽ chờ.
Đừng ép con chào, con chơi, con nói. Câu như "chào cô đi con", "con nói cho cô nghe đi" khi con đang sợ chỉ làm con thu mình hơn. Người tư vấn có kinh nghiệm không cần bé chào để quan sát bé.
Dùng món đồ quen nếu có. Lấy món đồ chơi hay vật quen thuộc trong túi ra. Có khi chính món đồ đó là cầu nối để người tư vấn bắt đầu chơi cùng bé.
Kể cho người tư vấn biết ở nhà con có như vậy không. "Ở nhà con cũng hay khóc khi gặp người lạ" hay "ở nhà con không bao giờ như vậy" — cả hai câu đều giúp người tư vấn đặt điều đang thấy vào đúng chỗ.
Giữ giọng bình tĩnh. Trẻ nhỏ đọc cảm xúc của ba mẹ rất nhanh. Ba mẹ càng hốt hoảng, con càng thấy chỗ này không an toàn. Hít thở, nói chậm lại, nhắc mình rằng chuyện này rất thường gặp.
Người tư vấn sẽ làm gì
Một người làm can thiệp sớm có kinh nghiệm đã gặp rất nhiều trẻ khóc ở buổi đầu, và họ có nhiều cách để giúp bé. Có khi họ ngồi lùi lại, chơi một mình với món đồ chơi thú vị để bé tò mò tự lại gần. Có khi họ trò chuyện với ba mẹ trước, để bé thấy người lạ này nói chuyện vui vẻ với ba mẹ mình và bớt sợ. Có khi họ đề nghị đổi sang hoạt động khác, mở cửa phòng, hoặc ra sân một lúc.
Họ cũng biết khi nào nên dừng. Nếu bé quá mệt hoặc quá sợ, tiếp tục cố chỉ làm bé có ký ức xấu về nơi này, điều không tốt nếu sau đó bé sẽ đến đây học. Khi đó, người tư vấn có thể dành thời gian còn lại để nghe ba mẹ kể kỹ hơn, xem video ở nhà, và đề nghị hẹn thêm một buổi ngắn vào lúc khác.
Nếu buổi gặp kết thúc mà người tư vấn vẫn đưa ra một nhận xét chắc nịch về bé chỉ dựa trên một buổi bé khóc suốt, ba mẹ có quyền hỏi lại: "Anh chị dựa vào những gì để nói như vậy? Có cần quan sát thêm không?" Một nơi nghiêm túc sẽ nói rõ giới hạn của buổi quan sát.
Khi nào nên hẹn lại, khi nào không cần
Không phải lần nào bé quấy cũng cần hẹn lại. Bảng dưới gợi ý cách nhìn, quyết định cuối cùng ba mẹ bàn với người tư vấn:
| Tình huống trong buổi gặp | Thường cần hẹn lại? | Vì sao |
|---|---|---|
| Bé dè dặt lúc đầu rồi chơi được một lúc | Thường không | Người tư vấn đã thấy được cả lúc dè dặt và lúc thoải mái |
| Bé khóc suốt nhưng ba mẹ có video ở nhà rõ ràng | Có thể không | Video và lời kể bù được phần không quan sát được trực tiếp |
| Bé đang ốm, sốt, hoặc vừa tiêm | Nên hẹn lại | Bé không ở trạng thái thường ngày |
| Buổi hẹn trùng giờ ngủ, bé buồn ngủ suốt | Nên hẹn lại vào giờ khác | Điều cần thấy là bé lúc tỉnh táo |
| Bé quá sợ, không dịu được dù đã thử nhiều cách | Nên hẹn buổi ngắn hơn | Cho bé làm quen dần, tránh ký ức xấu về nơi học sau này |
Hẹn lại không có nghĩa là buổi đầu thất bại. Có những nơi chủ động chia quan sát thành hai ba lần ngắn để có góc nhìn chính xác hơn. Ba mẹ hỏi rõ buổi hẹn lại có thu phí thêm không, kéo dài bao lâu.
Lần sau giúp con dễ chịu hơn
Kể trước cho con bằng tranh ảnh. Nếu nơi tư vấn có ảnh sân trường, lớp học trên trang, cho con xem vài lần trước khi đi, kèm lời kể đơn giản. Con sẽ thấy quen khi đến nơi.
Ghé qua một lần trước. Nếu nơi đó gần nhà, có thể hỏi xin cho con đi ngang qua sân, chơi ở khu vực chung vài phút một hôm trước. Ở các cơ sở có trường mầm non như hệ thống Global Star School, bé đôi khi dễ quen hơn vì thấy có các bạn khác cùng tuổi.
Chọn giờ con thường vui nhất. Ba mẹ biết rõ con vui nhất lúc nào trong ngày. Nói với nhà trường khi hẹn lại để chọn đúng giờ đó.
Giữ buổi sáng hôm đó thật bình thường. Không vội vã, không la mắng, ăn sáng như mọi ngày. Một khởi đầu êm ả giúp con đến nơi với tâm trạng tốt hơn.
Khi chính ba mẹ thấy ngại và căng thẳng
Ít ai nói ra, nhưng nhiều ba mẹ thấy ngượng khi con khóc thét, nằm lăn ra sàn hay ném đồ trước mặt người lạ. Có người cảm thấy như mình đang bị đánh giá là không biết dạy con. Có người vội xin lỗi liên tục, có người cứng rắn quá tay để con nín. Những phản ứng này đều dễ hiểu, nhưng chúng làm cả ba mẹ lẫn bé mệt thêm.
Ba mẹ nên nhớ rằng người làm can thiệp sớm đã thấy rất nhiều cảnh như vậy, và họ không đánh giá gia đình qua một cơn khóc của trẻ. Việc của họ là hiểu bé, không phải chấm điểm cách nuôi dạy. Một câu đơn giản như "con hay như vậy khi đến chỗ lạ, em để con bình tĩnh một chút nhé" là đủ, không cần giải thích hay xin lỗi thêm.
Nếu sau buổi gặp ba mẹ vẫn thấy nặng lòng, ba mẹ cứ nói thẳng với người tư vấn trong phần trao đổi: "Em hơi lo vì hôm nay con khóc nhiều quá." Câu trả lời của họ thường giúp ba mẹ nhẹ lòng hơn, và cũng là dịp để hỏi về những lần sau.
Đặt lịch tư vấn khi con còn nhạy cảm với chỗ lạ
Nếu con rất sợ chỗ lạ, ba mẹ nên nói rõ điều này ngay khi đăng ký, để nhà trường chuẩn bị phòng yên tĩnh, ít người, và dành đủ thời gian cho bé làm quen. Ghi vào phần ghi chú của mẫu đăng ký: "bé rất sợ người lạ", "bé khó chịu với tiếng ồn", "bé chỉ chịu đi với bà". Những dòng ngắn đó giúp người tư vấn đón bé đúng cách ngay từ cửa.
Global Star Special tiếp nhận và quan sát ban đầu tại bốn cơ sở trong hệ thống Global Star School ở khu Quận 12 cũ, với tinh thần không phán xét, không gây áp lực không cần thiết cho gia đình. Một buổi bé khóc nhiều không phải là điều nhà trường lo; điều quan trọng là bé và ba mẹ ra về với cảm giác được tôn trọng, và gia đình biết bước tiếp theo.
Nếu bé cần nhiều hơn một lần làm quen, nhà trường sẽ cùng gia đình sắp xếp những buổi ngắn hơn, vào giờ bé vui nhất. Với bé sau này học chương trình 1:1, những buổi làm quen ban đầu cũng là nền để bé tin tưởng giáo viên và lớp học. Một khởi đầu chậm mà chắc thường tốt hơn một khởi đầu vội vàng khiến bé sợ nơi học từ ngày đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Bé khóc suốt buổi quan sát thì người tư vấn có nhận xét được gì không?
Có. Cách bé phản ứng với chỗ lạ, tìm đến ba mẹ và dịu lại đều là thông tin. Kết hợp với lời kể và video ở nhà, người tư vấn vẫn có góc nhìn ban đầu. Nếu chưa đủ, họ sẽ đề nghị hẹn thêm một buổi ngắn.
Có nên ép con chào cô và chơi cho cô xem không?
Không nên. Ép khi con đang sợ chỉ làm con thu mình hơn. Ba mẹ ở bên con, giúp con thấy an toàn. Người tư vấn có kinh nghiệm không cần bé chào hỏi để quan sát bé.
Ở nhà con nói nhiều mà đến buổi quan sát thì im lặng, có sao không?
Rất thường gặp, vì trẻ nhỏ hay dè dặt ở chỗ lạ. Ba mẹ kể rõ với người tư vấn và mở video quay ở nhà để họ thấy con lúc thoải mái. Đó là lý do nên chuẩn bị video trước khi đi.
Khi nào nên hẹn lại buổi quan sát?
Khi bé đang ốm, buổi hẹn trùng giờ ngủ, hoặc bé quá sợ không dịu được dù đã thử nhiều cách. Hẹn lại vào giờ bé tỉnh táo, có thể ngắn hơn, để có góc nhìn chính xác hơn và tránh để bé có ký ức xấu.
Làm sao để lần sau con bớt sợ khi đến nơi tư vấn?
Cho con xem ảnh nơi đó trước, kể bằng lời đơn giản, ghé qua sân chơi một lần nếu được, chọn giờ con vui nhất và giữ buổi sáng hôm đó thật bình thường, không vội vã.
Người tư vấn kết luận chắc chắn sau một buổi bé khóc suốt thì có nên tin không?
Ba mẹ nên hỏi lại họ dựa vào đâu và có cần quan sát thêm không. Một buổi bé quá sợ có giới hạn của nó. Nơi nghiêm túc sẽ nói rõ điều đó và đề nghị quan sát thêm khi cần.