Để nghe được nhận xét thật từ cô giáo mầm non, ba mẹ nên hỏi về những việc cụ thể con làm trong từng giờ ở lớp — giờ chơi tự do, giờ ăn, giờ ngủ, giờ học nhóm — thay vì hỏi chung "cô thấy con có sao không". Câu hỏi cụ thể giúp cô kể lại điều cô thấy mà không phải đánh giá con, nên cô dễ nói thật hơn. Nên hẹn một lúc riêng khoảng mười lăm phút sau giờ đón, đừng hỏi vội ở cổng lớp.
Cô giáo là người thấy con giữa các bạn cùng tuổi mỗi ngày, trong nhiều giờ, ở những tình huống mà ba mẹ không có mặt. Nhưng nhiều ba mẹ hỏi xong vẫn chỉ nghe "con ngoan lắm, ba mẹ yên tâm". Không phải cô giấu, mà vì câu hỏi chưa mở cho cô kể. Bài này gợi ý cách hẹn, cách hỏi, và cách nghe để cuộc nói chuyện với cô giáo mang lại thông tin thật về con.
Vì sao cô giáo hay trả lời chung chung
Một cô giáo mầm non thường có trong tay nhiều trẻ, mỗi ngày gặp hàng chục ba mẹ ở cổng lớp. Khi có ba mẹ hỏi "con em ở lớp có sao không", cô biết câu trả lời có thể làm ba mẹ yên lòng hoặc làm ba mẹ lo. Nhiều cô chọn nói phần tốt vì sợ nói nhầm, sợ ba mẹ phật lòng, hoặc đơn giản là chưa có thời gian nghĩ kỹ về riêng con trong lúc đang trông cả lớp.
Cũng có những cô đã thấy điều đáng chú ý nhưng không biết nói thế nào cho ba mẹ khỏi buồn. Ở nhiều nơi, giáo viên không được khuyến khích nói về sự phát triển của trẻ khi chưa có ý kiến chuyên môn, nên cô ngại dùng những từ có vẻ như kết luận. Nếu ba mẹ mở lời trước, nói rõ mình đang muốn hiểu con hơn chứ không phải đi tìm lỗi, cô thường thoải mái kể hơn nhiều.
Vì vậy, cách hỏi quyết định phần lớn câu trả lời. Câu hỏi đóng như "con có ngoan không" chỉ cho ra "có" hay "không". Câu hỏi mở về một tình huống cụ thể — "giờ chơi tự do con thường làm gì" — mời cô tả lại, và từ lời tả đó ba mẹ tự rút ra được nhiều điều.
Chọn lúc hỏi và cách mở lời
Hẹn trước, đừng hỏi ở cổng lớp. Lúc đón trả trẻ, cô đang bận nhiều ba mẹ khác, lại có trẻ đứng cạnh nghe. Nhắn cô xin mười lăm phút sau giờ đón hoặc một ngày cô tiện, cô sẽ có thời gian nghĩ về con trước khi gặp.
Nói rõ mục đích ngay câu đầu. Ví dụ: "Dạo này ở nhà em thấy con ít nói, em muốn nghe cô kể ở lớp con thế nào để em hiểu con hơn, có gì cô cứ nói thật với em." Câu này cho cô biết ba mẹ sẵn sàng nghe cả điều không vui.
Kể trước điều mình thấy ở nhà. Khi ba mẹ chia sẻ trước, cô có cái để so: "ở lớp con cũng vậy" hay "ở lớp con khác". Một hai ví dụ cụ thể là đủ, không cần kể hết nhật ký.
Không hỏi cô chẩn đoán. Câu như "cô thấy con có bị gì không" đặt cô vào thế khó vì đó không phải việc của cô. Hỏi điều cô thấy, còn việc con có cần khám hay không để người có chuyên môn trả lời.
Những câu hỏi theo từng giờ trong ngày ở lớp
Ba mẹ không cần hỏi hết, chọn năm sáu câu gần với điều mình lo nhất:
- Giờ đón buổi sáng: Con vào lớp thế nào, có chào cô, có tìm đến bạn nào, mất bao lâu để con bắt đầu chơi?
- Giờ chơi tự do: Con thường chơi gì, chơi một mình hay với bạn, có bạn nào con hay đi theo? Khi bạn rủ thì con phản ứng ra sao?
- Giờ học nhóm, ngồi vòng tròn: Con ngồi được bao lâu, có nhìn theo cô, có làm theo khi cô hướng dẫn cả lớp không, hay cần cô đến gần nhắc riêng?
- Giờ ăn: Con tự xúc được không, có kén món nào đặc biệt, có khó chịu với tiếng ồn hay mùi trong phòng ăn không?
- Giờ ngủ trưa: Con ngủ được không, mất bao lâu để ngủ, thức dậy có quấy?
- Khi con muốn gì: Con xin cô bằng cách nào — nói, chỉ, kéo tay, hay tự đi lấy? Khi không được thì con làm gì?
- Khi có chuyện: Lúc con buồn, giận, sợ thì con thể hiện thế nào và cô dỗ bằng cách nào thì con dịu lại?
- So với đầu năm: Cô có thấy con thay đổi gì từ lúc mới vào lớp đến giờ không?
Những câu này không có câu trả lời đúng hay sai. Chúng chỉ mời cô kể lại một ngày của con, để ba mẹ ghép với những gì mình thấy ở nhà thành một bức tranh đầy đủ hơn.
Nghe thế nào để không bỏ sót điều quan trọng
Ghi lại ngay. Xin phép cô ghi chú trong lúc nói chuyện, hoặc ghi ngay khi vừa ra khỏi lớp. Sau vài giờ, ba mẹ sẽ nhớ lẫn giữa điều cô nói và điều mình nghĩ.
Hỏi thêm ví dụ khi cô nói chung. Nếu cô nói "con hơi nhút nhát", ba mẹ hỏi tiếp "cô nhớ lần nào con như vậy không, lúc đó con làm gì". Ví dụ cụ thể có giá trị hơn nhiều so với một tính từ.
Để ý cả điều cô ngập ngừng. Có khi cô không nói thẳng nhưng nhắc lại một chi tiết vài lần, hoặc chuyển sang nói về giờ khác khi được hỏi giờ chơi. Ba mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi lại: "Cô có điều gì muốn nói thêm mà ngại không, em sẵn sàng nghe."
Không phản bác ngay. Nếu cô kể điều khác với những gì ba mẹ thấy ở nhà, cứ ghi lại. Con có thể thật sự khác ở hai nơi, và chính sự khác đó là thông tin quý cho người tư vấn sau này.
Cảm ơn và hẹn lần sau. Kết thúc bằng lời cảm ơn và đề nghị: "Nếu cô thấy gì mới, cô nhắn em nhé." Cô sẽ chủ động kể hơn khi biết ba mẹ thật lòng muốn nghe.
Những cách hỏi nên tránh
Hỏi kiểu so sánh. Câu "con em có chậm hơn các bạn không" buộc cô phải xếp con với trẻ khác trong lớp, điều mà cô không nên và cũng thường không muốn làm. Cô sẽ né, và ba mẹ không nhận được gì. Hỏi về chính con: con làm gì, lúc nào, với ai.
Hỏi kiểu đổ lỗi. Những câu như "ở lớp có ai bắt nạt con không mà con về nhà ít nói" hay "lớp đông quá nên cô không để ý con phải không" làm cô phải tự bảo vệ. Cuộc nói chuyện chuyển từ hiểu con sang bàn ai đúng ai sai. Nếu thật sự có lo ngại về lớp học, nên tách thành một cuộc trao đổi riêng.
Hỏi kiểu dẫn dắt. Nếu ba mẹ đã đọc một danh sách dấu hiệu và hỏi "con có hay xếp đồ thành hàng không, có hay đi nhón chân không", cô dễ trả lời theo hướng câu hỏi gợi ý. Thông tin như vậy kém tin cậy. Để cô tự kể trước, sau đó mới hỏi thêm những chi tiết cụ thể.
Hỏi trước mặt con. Trẻ nhỏ hiểu nhiều hơn người lớn nghĩ. Nghe ba mẹ và cô bàn về mình với giọng lo lắng, con có thể buồn hoặc ngại. Những chuyện này nên nói khi con không có mặt, hoặc nhờ người khác trông con một lúc.
Khi cô giáo là người nhắc trước
Có những gia đình bắt đầu lo không phải vì tự thấy, mà vì cô giáo nhắc trước: "con ở lớp hơi ít nói", "con hay chơi một mình", "chị thử để ý thêm ở nhà". Phản ứng đầu tiên của nhiều ba mẹ là buồn, có khi tự ái, nghĩ cô không thương con hoặc cô dạy chưa tốt. Cảm giác đó rất tự nhiên, nhưng ba mẹ nên cho mình một ngày rồi hẹn lại cô để nghe kỹ hơn.
Một cô giáo dám nhắc thường là đã để ý một thời gian, và đã cân nhắc nhiều trước khi nói. Thay vì hỏi "sao cô lại nghĩ vậy", ba mẹ thử hỏi "cô thấy những lúc nào, cô kể cho em vài ví dụ được không". Ghi lại những ví dụ đó, đặt cạnh nhật ký ở nhà, rồi mang theo khi đi khám hay tư vấn.
Cũng có khi cô nhắc vì một điều chỉ xảy ra ở lớp, như con khó chịu khi lớp ồn, hay con chưa quen ngồi nhóm. Những điều này vẫn đáng mang đi hỏi, vì người có chuyên môn sẽ giúp phân biệt đâu là chuyện thích nghi, đâu là điều con cần được hỗ trợ.
Giữ liên lạc đều với cô sau buổi nói chuyện
Một lần hỏi chưa đủ. Con thay đổi theo từng tuần, và cô cũng sẽ để ý hơn sau khi biết ba mẹ quan tâm. Ba mẹ có thể đề nghị một nhịp nhẹ nhàng: mỗi tuần nhắn cô một câu hỏi ngắn về một việc cụ thể, ví dụ "tuần này giờ chơi con có chơi với bạn nào không". Câu hỏi ngắn thì cô trả lời được trong lúc bận.
Nếu gia đình đưa con đi khám hay tư vấn, ba mẹ nên kể lại với cô những gì người có chuyên môn dặn, trong phạm vi gia đình muốn chia sẻ. Khi cô biết con đang được hỗ trợ điều gì, cô có thể để ý đúng chỗ và giúp con ở lớp theo cùng một hướng với ở nhà. Danh mục "Vừa học mầm non vừa can thiệp" trên trang có bài riêng về chuyện có nên nói với cô và nối cô với giáo viên hỗ trợ thế nào.
Điều ba mẹ nên tránh là biến cô thành người báo cáo hằng ngày, hỏi dồn mỗi chiều ở cổng lớp. Cô còn nhiều trẻ khác. Một nhịp đều đặn, ngắn, có ghi chép, sẽ bền hơn nhiều so với những cuộc hỏi dồn khi ba mẹ đang lo.
Mang lời cô kể đến buổi tư vấn
Khi đi tư vấn, ba mẹ mang theo những ghi chép về lời cô kể, tách riêng với nhật ký ở nhà. Người tư vấn thường hỏi "ở trường con thế nào", và một trang ghi chép rõ ràng sẽ giúp họ thấy con trong khung cảnh nhóm bạn mà buổi quan sát một một không có được. Nếu cô đồng ý, ba mẹ có thể xin cô viết vài dòng nhận xét ngắn, hoặc gửi một hai đoạn video giờ chơi mà cô đã quay cho cả lớp, chỉ giữ phần có con.
Ở Global Star Special, bé đang học ở các lớp mầm non trong hệ thống Global Star School có thuận lợi là giáo viên lớp và giáo viên giáo dục đặc biệt có thể trao đổi với nhau khi gia đình đồng ý. Với bé học ở trường khác, ba mẹ vẫn đăng ký tư vấn bình thường và mang theo những gì cô giáo lớp đã kể. Mẫu đăng ký trên trang có phần ghi chú, ba mẹ ghi thêm "cô giáo ở lớp có nhận xét" để nhà trường hỏi kỹ khi gọi lại.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi cô giáo mầm non về con vào lúc nào?
Nên nhắn hẹn trước một buổi riêng khoảng mười lăm phút sau giờ đón hoặc lúc cô tiện. Hỏi vội ở cổng lớp khi cô đang trả trẻ thì cô khó nói kỹ, và có trẻ khác đứng nghe.
Vì sao hỏi cô mà cô chỉ nói con ngoan, ba mẹ yên tâm?
Thường vì câu hỏi quá chung nên cô trả lời phần tốt cho ba mẹ yên lòng. Hỏi về từng giờ cụ thể như giờ chơi tự do, giờ ăn, giờ học nhóm, kèm lời mở rằng mình muốn nghe thật, cô sẽ kể lại nhiều hơn.
Có nên hỏi cô giáo xem con có bị chậm phát triển không?
Không nên đặt cô vào thế phải kết luận, vì đó không phải việc của cô. Hỏi điều cô thấy hằng ngày, rồi mang lời kể đó đến bác sĩ hoặc người tư vấn phát triển để họ đánh giá.
Cô giáo nhắc con có điều đáng để ý thì ba mẹ nên làm gì?
Bình tĩnh, cảm ơn cô và hẹn lại để nghe ví dụ cụ thể. Ghi lại, đặt cạnh những gì mình thấy ở nhà, rồi đưa con đi khám hoặc tư vấn. Cô giáo dám nhắc thường đã để ý một thời gian và cân nhắc kỹ.
Ở lớp con khác hẳn ở nhà thì có sao không?
Có, và rất thường gặp: bé ba, bốn tuổi ở nhà một kiểu, ở lớp một kiểu. Sự khác đó không tự nó là điều xấu, nhưng là thông tin quý. Ba mẹ ghi lại cả hai phía và kể với người tư vấn để họ nhìn được bức tranh đầy đủ.
Có nên xin cô giáo quay video con ở lớp không?
Có thể hỏi, nhưng cần tôn trọng quy định của trường và quyền riêng tư của các bạn khác. Nếu trường cho phép, chỉ xin phần có con, dùng để đưa người tư vấn xem, không đăng lên mạng.