Khi hai vợ chồng nghĩ khác nhau về con, cách gỡ hiệu quả nhất là tạm gác câu hỏi "con có sao không" và cùng nhìn vào những việc con làm hằng ngày: cùng ghi chép, cùng xem video, cùng đi một buổi tư vấn và nghe chung một người có chuyên môn. Quyết định có cho con học hỗ trợ hay không nên đưa ra sau đó, khi cả hai đã có chung một nền thông tin, chứ không phải khi mỗi người đang giữ một nỗi sợ khác nhau.
Ở nhiều gia đình, người mẹ thấy trước, lo trước, đọc nhiều; người ba thì thấy con vẫn chơi, vẫn cười, nghĩ vợ lo quá. Cũng có nhà ngược lại. Không ai sai hoàn toàn: người lo có thể đang thấy điều có thật, người bình tĩnh có thể đang giữ cho gia đình khỏi hoảng loạn. Bài này gợi ý vài cách để hai người đi từ cãi nhau về kết luận sang cùng nhau nhìn sự việc.
Vì sao hai người thấy con khác nhau
Hai người cùng thương một đứa trẻ nhưng có thể thấy con rất khác nhau, không phải vì một người tinh ý hơn, mà vì mỗi người ở cạnh con vào những lúc khác nhau. Người đưa đón con mỗi ngày, gặp cô giáo, thấy con đứng giữa các bạn cùng tuổi, sẽ có nhiều dịp so sánh hơn. Người đi làm về muộn, chỉ chơi với con một tiếng buổi tối khi con đã quen, sẽ thấy con vui vẻ, gần gũi, và khó tin rằng có gì đáng lo.
Cũng có khác biệt về cách mỗi người đối diện với nỗi lo. Có người muốn biết ngay, càng sớm càng tốt; có người cần thời gian để chấp nhận, và phản ứng đầu tiên là phủ nhận. Phủ nhận không có nghĩa là không thương con; nhiều khi đó là cách một người bảo vệ mình khỏi một khả năng quá nặng nề. Hiểu điều này giúp người đang lo bớt giận, và giúp người đang chần chừ bớt cảm thấy bị dồn ép.
Ngoài ra, mỗi người mang theo một câu chuyện từ gia đình mình: "anh hồi nhỏ cũng nói muộn", "em có người cháu cũng vậy rồi bình thường". Những câu chuyện này có giá trị, nhưng không trả lời được câu hỏi về chính con mình. Con là một đứa trẻ riêng, cần được nhìn riêng.
Chuyển từ tranh luận kết luận sang cùng nhìn sự việc
Đổi câu hỏi. Thay vì cãi "con có vấn đề hay không", hai người cùng trả lời câu "tuần này con đã làm gì". Câu hỏi thứ hai không có phe, ai cũng góp được, và không ai phải nhận mình sai.
Cùng ghi một cuốn nhật ký. Để một quyển sổ hay một ghi chú chung, ai thấy gì thì ghi, kèm tên người ghi. Người ít ở nhà sẽ có cớ để chú ý hơn khi ở cạnh con, và người hay lo sẽ thấy được cả những lúc con làm tốt.
Cùng xem video. Mỗi tối dành mười phút xem lại một hai đoạn video ngắn quay trong ngày. Cùng nhìn một đoạn hình, hai người thường nói chuyện với nhau dễ hơn là tả lại bằng lời rồi cãi nhau về cách hiểu.
Mỗi người thử một việc. Người ít ở nhà thử đưa con đi sân chơi chung một buổi cuối tuần, hoặc đón con ở lớp và hỏi cô vài câu. Tự mình thấy bao giờ cũng thuyết phục hơn nghe kể.
Thoả thuận một bước nhỏ, không phải một cam kết lớn
Khi người lo đề nghị "cho con đi can thiệp", người chần chừ nghe thấy cả một chuỗi: tốn tiền, tốn thời gian, con bị gọi là có vấn đề, họ hàng bàn tán. Đề nghị càng lớn thì càng dễ bị từ chối. Cách tốt hơn là thu nhỏ đề nghị đến mức khó từ chối: "mình đi hỏi một lần thôi, cả hai cùng đi, nghe xong rồi tính".
Một buổi khám nhi hoặc buổi tư vấn, quan sát ban đầu không ràng buộc gia đình phải làm gì tiếp. Đi một lần, hai người cùng nghe người có chuyên môn hỏi gì, nói gì. Khi người chần chừ tự ngồi trong phòng, tự nghe những câu hỏi về con, nhiều người thay đổi cách nhìn mà không cần ai thuyết phục. Ngược lại, người hay lo cũng có thể được trấn an nếu người có chuyên môn thấy con trong nhịp bình thường.
Điều quan trọng là thoả thuận trước: sau buổi gặp, hai người sẽ cùng ngồi lại, nói với nhau mỗi người nghe được gì, rồi mới quyết định. Không ai được quyết một mình ngay tại chỗ, và không ai được gạt đi lời khuyên chỉ vì nó trái với điều mình mong.
Những câu nên tránh khi nói chuyện về con
Trong lúc căng thẳng, có những câu buột miệng làm cuộc nói chuyện đi vào ngõ cụt. Nếu nhận ra mình hay dùng những câu sau, thử đổi cách nói:
- "Tại anh không ở nhà nên không biết." Câu này đúng một phần nhưng biến cuộc nói chuyện thành chuyện ai chăm con nhiều hơn. Thử nói: "Em muốn anh thấy cái em thấy, cuối tuần này anh đưa con đi chơi với em nhé."
- "Em đọc mạng nhiều quá rồi tự hù mình." Câu này gạt bỏ cả nỗi lo có thể có thật. Thử nói: "Em kể anh nghe cụ thể con làm gì làm em lo."
- "Nhà em ai cũng vậy." hoặc "Bên nội có ai bị đâu." Đổ về dòng họ chỉ làm hai bên gia đình thêm căng.
- "Nếu con có chuyện gì là tại anh/em." Không ai gây ra những khác biệt trong phát triển của con bằng việc chăm sóc thường ngày. Tìm lỗi chỉ làm cả hai mệt mỏi.
- "Thôi em muốn làm gì thì làm." Rút lui khỏi quyết định khiến người kia phải gánh một mình, và về sau dễ thành trách móc.
Cả hai người đều đang thương con theo cách của mình. Nhắc nhau điều đó trước mỗi cuộc nói chuyện khó có khi là việc quan trọng nhất.
Khi ông bà và họ hàng cũng có ý kiến
Ở nhiều gia đình Việt, chuyện của con không chỉ là chuyện của hai vợ chồng. Ông bà nội ngoại sống cùng hoặc ở gần thường có tiếng nói lớn, và không ít khi ông bà đứng về một phía, làm khoảng cách giữa hai vợ chồng rộng thêm. Một bên ông bà nói "đừng cho cháu đi mấy chỗ đó", bên kia lại giục đi ngay. Người ở giữa — thường là người con ruột của ông bà phía đang phản đối — chịu áp lực từ cả hai bên.
Cách giữ bình yên là hai vợ chồng thống nhất với nhau trước, rồi mới nói với ông bà. Dù hai người chưa đồng ý hết mọi thứ, chỉ cần đồng ý ở bước nhỏ nhất — đi hỏi một lần — thì khi nói với ông bà, mỗi người tự nói với cha mẹ ruột của mình, bằng giọng của mình. Ông bà thường dễ nghe con ruột hơn con dâu hay con rể.
Nếu ông bà trông cháu ban ngày, mời ông bà góp vào nhật ký hoặc đi cùng buổi tư vấn. Ông bà là người hiểu nhịp sinh hoạt của cháu nhất, và khi được hỏi ý kiến thay vì bị thông báo, ông bà thường hợp tác hơn nhiều. Danh mục "Phụ huynh hỏi đáp" trên trang có bài riêng về chuyện ông bà phản đối cho cháu đi can thiệp.
Chia vai khi đã quyết định đi tiếp
Một người lo lịch, một người lo giấy tờ. Người nắm lịch đặt hẹn, nhắc giờ, sắp xếp đưa đón. Người kia giữ tệp hồ sơ của con: kết quả khám, ghi chép, báo cáo. Hai việc tách bạch thì không ai phải ôm hết.
Thay phiên đi cùng con. Nếu có thể, mỗi người đi cùng con ít nhất một buổi trong tháng. Người tư vấn sẽ gặp được cả hai, và cả hai đều có dịp nghe trực tiếp, không phải qua lời kể của người kia.
Cùng làm những việc ở nhà. Những gợi ý của giáo viên về sinh hoạt hằng ngày chỉ hiệu quả khi cả nhà làm giống nhau. Hai người cùng đọc hướng dẫn, cùng hỏi khi chưa rõ.
Dành thời gian cho nhau. Hành trình hỗ trợ con thường kéo dài. Một buổi tối không nói về con mỗi tuần giúp hai người còn là vợ chồng, chứ không chỉ là hai người cùng điều phối một dự án.
Khi vẫn chưa đồng lòng sau buổi tư vấn
Có những nhà, sau khi nghe tư vấn, một người vẫn chưa sẵn sàng. Điều đó không hiếm. Ba mẹ có thể hỏi người tư vấn một câu cụ thể: "Nếu gia đình chờ thêm một thời gian để theo dõi, thì nên theo dõi điều gì và đến khi nào?" Câu trả lời cho hai người một kế hoạch chung, kể cả khi chưa quyết định học.
Cũng có thể đề nghị đi thêm một nơi có chuyên môn khác, như bác sĩ nhi phát triển, nếu người chần chừ tin bác sĩ hơn tin nơi can thiệp. Mục tiêu không phải là thắng, mà là để cả hai cùng có một nguồn thông tin mà mình tin.
Nếu căng thẳng giữa hai người kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến không khí gia đình, nhờ một người thứ ba mà cả hai cùng tôn trọng ngồi nói chuyện chung, hoặc tìm đến chuyên gia tư vấn gia đình, cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc. Đó không phải thất bại; đó là cách giữ cho con một mái nhà bình yên trong lúc gia đình đang đối diện điều khó.
Đi tư vấn cùng nhau ở khu Quận 12 cũ
Global Star Special khuyến khích cả ba và mẹ cùng đến buổi tiếp nhận thông tin và quan sát ban đầu, vì mỗi người có những hiểu biết riêng về con. Khi đăng ký tư vấn trên trang, ba mẹ có thể ghi vào phần ghi chú "hai vợ chồng muốn cùng tham gia" để nhà trường chọn khung giờ phù hợp với cả hai, chẳng hạn cuối tuần hay đầu giờ sáng.
Trong buổi gặp, nhà trường lắng nghe cả hai cách nhìn, không đứng về phía nào, và nói rõ điều mình quan sát thấy ở con. Sau buổi gặp, hai người có thời gian để ngồi lại với nhau; việc có đăng ký chương trình 1:1 hay không, bao nhiêu buổi mỗi tuần, là quyết định riêng của gia đình khi cả hai đã sẵn sàng.
Nếu một người không sắp xếp được để đến, ba mẹ có thể quay lại vài đoạn ngắn phần trao đổi khi nhà trường đồng ý, hoặc ghi lại các ý chính và những câu người tư vấn hỏi. Người ở nhà đọc lại và ghi thêm câu hỏi của mình, để lần gọi lại hay lần gặp sau nhà trường trả lời luôn. Cách này giúp người vắng mặt vẫn có phần trong quyết định, không cảm thấy mình chỉ được thông báo. Về lâu dài, những gia đình có cả hai người cùng nắm thông tin thường giữ được nhịp học đều đặn hơn, vì khi một người bận, người kia vẫn biết phải làm gì tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Chồng không tin con cần hỗ trợ thì vợ nên làm gì?
Thay vì tranh luận về kết luận, mời chồng cùng ghi chép và xem video về con, rồi đề nghị cả hai cùng đi một buổi tư vấn chỉ để nghe. Tự mình thấy và tự nghe người có chuyên môn thường thuyết phục hơn lời kể của người khác.
Có nên tự đưa con đi khám mà không cho người kia biết?
Không nên. Quyết định về con nên là quyết định chung. Đi một mình có thể giúp có thông tin nhanh, nhưng dễ làm người kia cảm thấy bị gạt ra và khó đồng lòng về sau. Hãy mời người kia đi cùng, kể cả khi họ còn nghi ngờ.
Vì sao ba thường thấy con bình thường còn mẹ thì lo?
Thường vì mỗi người ở cạnh con vào những lúc khác nhau. Người đưa đón, gặp cô giáo, thấy con giữa các bạn có nhiều dịp so sánh hơn. Người chỉ chơi với con buổi tối khi con đã quen sẽ thấy con gần gũi, vui vẻ.
Hai vợ chồng nên chia việc thế nào khi con bắt đầu học can thiệp?
Một người lo lịch và đưa đón, một người giữ hồ sơ và ghi chép. Thay phiên đi cùng con để cả hai đều gặp giáo viên. Cùng đọc và làm theo hướng dẫn ở nhà để con được đối xử nhất quán.
Sau buổi tư vấn mà vẫn chưa đồng lòng thì sao?
Hỏi người tư vấn nếu chờ thêm thì nên theo dõi điều gì và đến khi nào, để có kế hoạch chung. Có thể đi thêm một nơi chuyên môn khác mà người còn băn khoăn tin hơn. Mục tiêu là cùng có thông tin, không phải thắng nhau.