Trước buổi tư vấn đầu tiên, ba mẹ nên viết ra câu hỏi theo ba nhóm — về con (con mạnh ở đâu, cần hỗ trợ ở đâu), về bước tiếp theo (nên làm gì, có cần khám thêm không), và về gia đình (ở nhà làm gì, sắp xếp thế nào) — rồi khoanh tròn ba câu quan trọng nhất để chắc chắn được trả lời trước khi về. Một danh sách ngắn, xếp theo thứ tự, giúp ba mẹ không bỏ sót điều mình cần biết nhất trong lúc hồi hộp và bận trông con.
Buổi tư vấn thường trôi rất nhanh: con cần được trông, người tư vấn hỏi nhiều, ba mẹ trả lời, rồi đến lúc ra về mới nhớ ra điều mình định hỏi. Bài này giúp ba mẹ chuẩn bị câu hỏi từ trước, ở nhà, lúc đầu óc còn thong thả. Đây là bước cuối của giai đoạn "bắt đầu khi lo cho con"; danh mục "Tư vấn và quan sát ban đầu" trên trang đi tiếp phần hậu cần của buổi gặp.
Vì sao cần viết ra trước
Ba mẹ đến buổi tư vấn đầu tiên thường mang theo rất nhiều cảm xúc: hồi hộp, lo, có khi sợ nghe điều không muốn nghe. Trong trạng thái đó, đầu óc khó giữ được một danh sách dài. Thêm vào đó, con cần được để mắt, có khi khóc hay đòi về, làm câu chuyện bị cắt ngang nhiều lần. Rất nhiều ba mẹ kể rằng ra đến cổng mới nhớ ra câu hỏi quan trọng nhất mình chưa hỏi.
Viết ra trước có ba cái lợi. Thứ nhất, ba mẹ không phải nhớ; chỉ cần nhìn tờ giấy. Thứ hai, việc viết buộc ba mẹ nghĩ rõ mình thật sự muốn biết gì, thay vì chỉ có một nỗi lo chung chung. Thứ ba, khi đưa danh sách cho người tư vấn xem, họ biết gia đình quan tâm điều gì nhất và có thể sắp xếp buổi gặp cho phù hợp.
Danh sách không cần dài. Mười câu là nhiều; năm sáu câu là vừa. Điều quan trọng là những câu đó đúng là điều gia đình cần biết để quyết định bước tiếp theo. Một cách làm đơn giản: trong tuần trước buổi gặp, mỗi khi một câu hỏi bật ra trong đầu — lúc tắm cho con, lúc chạy xe đi làm — ba mẹ ghi ngay vào điện thoại. Tối trước ngày hẹn, gom tất cả lại, gạch bớt những câu trùng, rồi xếp theo ba nhóm dưới đây.
Nhóm câu hỏi thứ nhất: về con
Đây là những câu giúp ba mẹ hiểu người tư vấn đã thấy gì ở con. Chọn những câu gần với điều mình lo:
- Anh chị thấy con mạnh ở điểm nào? Con thích gì, làm tốt gì?
- Những điều gia đình lo, anh chị có thấy trong buổi gặp không? Anh chị nhìn nhận những điều đó thế nào?
- Con giao tiếp với anh chị bằng cách nào: nói, chỉ, nhìn, kéo tay?
- Con có những điểm nào anh chị muốn quan sát thêm trước khi nói rõ hơn?
- Có điều gì anh chị thấy mà gia đình chưa nhắc đến không?
Câu cuối thường bị bỏ quên, nhưng có khi lại mang lại thông tin quan trọng nhất. Người tư vấn nhìn con bằng con mắt khác, và có thể thấy những điểm mạnh hoặc điều cần để ý mà gia đình chưa từng nghĩ tới. Nhớ ghi lại nguyên văn những gì họ nói, kể cả khi lúc đó chưa hiểu hết.
Nhóm câu hỏi thứ hai: về bước tiếp theo
Đây là những câu giúp ba mẹ biết sau buổi này nên làm gì:
- Theo anh chị, gia đình nên làm gì tiếp: theo dõi thêm, đi khám chuyên khoa, hay bắt đầu hỗ trợ?
- Nếu cần khám thêm, nên gặp chuyên khoa nào và vì sao?
- Nếu gia đình chọn theo dõi thêm, nên theo dõi điều gì và đến khi nào thì nên quay lại?
- Nếu bắt đầu hỗ trợ, mục tiêu đầu tiên sẽ là gì?
- Có điều gì khiến anh chị khuyên gia đình nên làm sớm, không chờ?
Nhóm này thường là nhóm quan trọng nhất, vì nó biến buổi gặp thành một kế hoạch. Nếu chỉ kịp hỏi một câu, hãy hỏi câu đầu tiên trong nhóm này. Những câu hỏi chi tiết hơn về chương trình — số buổi, ai dạy, cách theo dõi tiến bộ — có bài riêng trong danh mục "Tư vấn và quan sát ban đầu".
Nhóm câu hỏi thứ ba: về gia đình
Đây là những câu giúp ba mẹ biết mình có thể làm gì ở nhà và cần sắp xếp những gì:
- Ở nhà, gia đình nên làm gì và nên tránh gì trong thời gian tới?
- Ông bà, người giúp việc trông con ban ngày cần biết điều gì?
- Có nên nói với cô giáo lớp mầm non không, và nói thế nào?
- Gia đình cần chuẩn bị gì về thời gian, lịch đưa đón nếu con bắt đầu học?
- Ba mẹ có thể liên hệ ai nếu có câu hỏi sau buổi hôm nay?
Nhiều ba mẹ ngại hỏi nhóm này vì nghĩ đó là chuyện riêng của nhà mình. Nhưng người tư vấn có kinh nghiệm thường đã gặp nhiều gia đình với hoàn cảnh tương tự, và những gợi ý thực tế về sắp xếp đời sống có khi giúp gia đình nhiều không kém lời nhận xét về con.
Chọn ba câu quan trọng nhất
Đọc lại cả danh sách. Sau khi viết ra mười mấy câu, ba mẹ đọc lại và tự hỏi: nếu buổi gặp chỉ đủ thời gian cho ba câu, mình cần biết ba điều gì nhất để quyết định bước tiếp theo?
Khoanh tròn hoặc đánh số. Đặt ba câu đó lên đầu, viết to hơn. Trong buổi gặp, khi thấy thời gian sắp hết, ba mẹ nhìn vào ba câu này trước, hỏi xong rồi mới quay lại những câu còn lại nếu còn thời gian.
Thống nhất với người bạn đời. Nếu hai vợ chồng cùng đi, mỗi người có thể có ba câu khác nhau. Bàn với nhau trước để chọn ra ba câu chung, hoặc chia nhau mỗi người hỏi phần của mình.
Nói ra ngay từ đầu. Khi bắt đầu buổi gặp, ba mẹ mở lời: "Hôm nay gia đình muốn được trả lời ba điều này." Người tư vấn sẽ để ý sắp xếp thời gian cho đủ.
Viết câu hỏi sao cho dễ được trả lời
Hỏi cụ thể. Câu "con có sao không" khó trả lời trong một buổi gặp. Câu "con ít quay lại khi được gọi tên, anh chị có thấy như vậy trong buổi hôm nay không" thì người tư vấn trả lời được ngay.
Mỗi câu một ý. Câu ghép nhiều ý, kiểu "con có hiểu lời không, có cần học không và học bao lâu", dễ chỉ được trả lời một nửa vì người nghe nắm ý đầu rồi ý cuối, bỏ quên ý giữa. Tách thành nhiều câu ngắn, hỏi lần lượt.
Kèm ví dụ từ nhật ký. Nếu câu hỏi liên quan đến một điều đã ghi lại, đánh dấu để mở đúng đoạn ghi chép hay video khi hỏi.
Chừa chỗ ghi câu trả lời. Viết câu hỏi ở nửa trái tờ giấy, nửa phải để trống. Trong buổi gặp, ghi vài chữ ngắn ngay cạnh câu hỏi. Không cần ghi đủ câu, chỉ cần những từ khoá đủ để tối về đọc lại là nhớ người tư vấn đã nói gì.
Những câu nên để dành cho lần sau
Có những câu hỏi rất chính đáng nhưng khó có câu trả lời rõ ràng trong buổi đầu tiên. Ví dụ: "con học bao lâu thì sẽ nói được", "con có vào lớp một bình thường được không", "con có cần học suốt đời không". Ba mẹ hỏi những câu này vì thương con và muốn nhìn thấy đường phía trước, điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng sau một buổi gặp, người tư vấn có trách nhiệm thường chưa thể trả lời chắc, và nếu ai đó trả lời ngay một con số cụ thể thì ba mẹ nên dè chừng.
Thay vì hỏi về đích đến xa, ba mẹ hỏi về chặng gần: "trong vài tháng tới, mình sẽ nhìn vào điều gì để biết con đang đi đúng hướng". Câu này người tư vấn trả lời được, và cũng cho ba mẹ một cách theo dõi cụ thể. Những câu hỏi lớn kia giữ lại, ghi vào cuối danh sách, và mang theo cho những buổi rà soát về sau, khi nhà trường và gia đình đã hiểu con nhiều hơn.
Tương tự, những câu về chi phí cụ thể, lịch học từng cơ sở hay thủ tục đăng ký không cần chiếm thời gian quý của buổi quan sát. Ba mẹ có thể hỏi bộ phận tư vấn qua điện thoại trước hoặc sau buổi gặp, để buổi gặp dành trọn cho chuyện của con.
Trong và sau buổi gặp
Trong buổi gặp, nếu con cần ba mẹ, việc chăm con đi trước. Một người lớn đi kèm để trông con giúp người kia tập trung nói chuyện. Nếu đi một mình, ba mẹ có thể xin phép người tư vấn ghi âm phần trao đổi cuối buổi, hoặc nhờ họ gửi lại tóm tắt bằng tin nhắn hay thư.
Khi người tư vấn trả lời bằng những từ chưa quen, đừng ngại hỏi lại: "Anh chị giải thích giúp em từ này nghĩa là gì trong trường hợp của con?" Hiểu sai một từ có thể khiến ba mẹ lo không cần thiết hoặc yên tâm sai chỗ. Và nếu một câu trả lời làm ba mẹ buồn, cứ cho mình một chút thời gian, không cần phản ứng ngay.
Ngay sau buổi gặp, trong ngày, ba mẹ đọc lại danh sách và điền nốt những câu trả lời còn nhớ. Câu nào chưa được trả lời, đánh dấu để hỏi lại qua điện thoại hoặc lần gặp sau. Tờ giấy này sẽ trở thành trang đầu tiên trong hồ sơ của con, rất hữu ích cho những lần gặp về sau.
Mang danh sách đến buổi tư vấn ở Global Star Special
Quy trình của Global Star Special bắt đầu bằng bước tiếp nhận thông tin và quan sát ban đầu, sau đó mới đến xây dựng mục tiêu cá nhân cho bé. Ba mẹ mang theo danh sách câu hỏi, nhật ký và video thì buổi gặp sẽ dành được nhiều thời gian hơn cho những điều gia đình thật sự cần biết. Nhà trường cũng khuyến khích ba mẹ nói ngay từ đầu ba câu hỏi quan trọng nhất.
Khi đăng ký tư vấn trên trang, ba mẹ có thể ghi luôn một hai câu hỏi lớn nhất vào phần "điều ba mẹ đang lo lắng nhất". Nhà trường đọc trước để chuẩn bị, và khi gọi lại hẹn lịch sẽ dặn gia đình mang theo những gì phù hợp. Bốn cơ sở ở khu Quận 12 cũ đều nhận đăng ký; nếu chưa biết chọn cơ sở nào, ba mẹ chọn "cần nhà trường tư vấn".
Câu hỏi thường gặp
Nên chuẩn bị bao nhiêu câu hỏi cho buổi tư vấn đầu tiên?
Năm sáu câu là vừa, tối đa khoảng mười câu. Quan trọng hơn số lượng là chọn ra ba câu quan trọng nhất và đặt lên đầu, để chắc chắn được trả lời dù buổi gặp có bị cắt ngang vì con.
Câu hỏi nào quan trọng nhất trong buổi tư vấn đầu tiên?
Thường là câu "theo anh chị, gia đình nên làm gì tiếp". Câu này biến buổi gặp thành một kế hoạch: theo dõi thêm, đi khám chuyên khoa, hay bắt đầu hỗ trợ. Các câu khác giúp hiểu rõ hơn lý do của kế hoạch đó.
Có nên đưa danh sách câu hỏi cho người tư vấn xem không?
Nên. Khi biết gia đình quan tâm điều gì nhất, người tư vấn có thể sắp xếp buổi gặp phù hợp và để ý trả lời đủ. Nói ngay từ đầu ba câu quan trọng nhất cũng là một cách hay.
Có được ghi âm buổi tư vấn không?
Nên xin phép trước. Nhiều nơi đồng ý cho ghi âm phần trao đổi với ba mẹ, không ghi hình con. Nếu không tiện, ba mẹ có thể nhờ người tư vấn gửi lại tóm tắt bằng tin nhắn hoặc thư sau buổi gặp.
Nếu nghe câu trả lời mà chưa hiểu thì nên làm gì?
Hỏi lại ngay, nhờ giải thích từ đó nghĩa là gì trong trường hợp của con. Hiểu sai một từ có thể khiến ba mẹ lo không cần thiết hoặc yên tâm sai chỗ. Người tư vấn tốt luôn sẵn lòng giải thích bằng lời thường.
Sau buổi tư vấn còn câu hỏi chưa được trả lời thì sao?
Đánh dấu những câu đó và hỏi lại qua điện thoại, tin nhắn hoặc trong lần gặp sau. Trước khi rời buổi gặp, nên hỏi gia đình có thể liên hệ ai khi có thắc mắc để không bị gián đoạn.