Đề nghị đổi giáo viên là hợp lý khi có vấn đề về an toàn hay cách đối xử với con, khi con và giáo viên vẫn không gắn kết được sau một thời gian đủ dài, hoặc khi trao đổi với giáo viên đã nhiều lần mà không cải thiện. Trước khi đề nghị, ba mẹ nên nói chuyện thẳng với giáo viên và người phụ trách chuyên môn; khi đề nghị, nêu quan sát cụ thể, không công kích cá nhân, và cùng nhà trường lên kế hoạch chuyển giao để con không bị hẫng.
Trong can thiệp 1:1, quan hệ giữa con và giáo viên là nền móng. Một bé tin tưởng giáo viên sẽ dám thử, dám sai, dám làm những việc khó. Vì vậy đổi giáo viên không phải chuyện nhỏ: con mất một người quen và phải bắt đầu lại sự tin tưởng với người mới. Bài này giúp ba mẹ phân biệt lúc nên đổi và lúc nên kiên nhẫn thêm, cách đề nghị cho êm, và cách giúp con qua giai đoạn chuyển giao.
Những lý do hợp lý để đề nghị đổi
An toàn và cách đối xử. Nếu ba mẹ thấy hoặc có căn cứ về việc con bị la mắng nặng lời, bị đối xử thô bạo, bị phạt theo cách làm con sợ hãi, đây là lý do để yêu cầu xử lý ngay, không cần chờ. Báo người phụ trách và đề nghị đổi giáo viên trong lúc nhà trường xem xét.
Con không gắn kết sau một thời gian đủ dài. Tuần đầu con khóc, chưa chịu cô là chuyện thường. Nhưng nếu sau một thời gian dài, con vẫn sợ hãi rõ rệt mỗi khi gặp giáo viên, trong khi với người lạ khác con không như vậy, có thể hai bên chưa hợp nhau.
Trao đổi không cải thiện. Ba mẹ đã nhiều lần nêu một vấn đề cụ thể, như cập nhật quá sơ sài hay đến muộn thường xuyên, mà không thay đổi.
Thay đổi do hoàn cảnh. Con đổi khung giờ, đổi cơ sở, và giáo viên cũ không còn dạy được khung đó. Đây là đổi giáo viên vì hậu cần, thường dễ thực hiện hơn.
Những lý do nên cân nhắc lại trước khi đổi
Có những lúc ba mẹ muốn đổi giáo viên nhưng lý do thật ra nằm ở chỗ khác. Lý do phổ biến nhất là con chưa tiến bộ như mong đợi. Tiến bộ chậm có thể do nhiều nguyên nhân: mục tiêu chưa hợp, con học không đều, có thay đổi trong gia đình, hoặc đơn giản là giai đoạn chững tự nhiên. Đổi giáo viên trong trường hợp này có thể không giải quyết được gì, mà còn khiến con mất thêm thời gian làm quen người mới.
Lý do thứ hai là ba mẹ không hợp với phong cách của giáo viên, ví dụ giáo viên ít nói, hoặc nói thẳng những điều khó nghe. Điều quan trọng là giáo viên làm việc với con thế nào, không phải giáo viên có dễ nói chuyện với người lớn hay không. Nếu con gắn kết tốt và có tiến bộ, phong cách giao tiếp với ba mẹ là điều có thể thoả thuận lại.
Lý do thứ ba là nghe so sánh từ phụ huynh khác, rằng giáo viên kia giỏi hơn. Mỗi bé hợp với một kiểu người khác nhau; giáo viên tốt với bé này chưa chắc hợp hơn với con mình. Trước khi đề nghị đổi vì những lý do này, nên hẹn trao đổi về chính vấn đề đó.
Nói chuyện trước khi đề nghị đổi
Trừ trường hợp có vấn đề an toàn, ba mẹ nên đi qua các bước sau trước khi chính thức đề nghị:
- Ghi lại cụ thể điều mình lo: chuyện gì, xảy ra khi nào, bao nhiêu lần, ai thấy.
- Hẹn trao đổi trực tiếp với giáo viên, nêu quan sát và hỏi góc nhìn của giáo viên.
- Cùng thống nhất một thay đổi cụ thể và thời gian thử, ví dụ vài tuần.
- Nếu không cải thiện, hẹn gặp người phụ trách chuyên môn, mang theo ghi chép.
- Hỏi người phụ trách có thể quan sát một vài buổi học của con để có thêm góc nhìn không.
- Sau đó mới cân nhắc đề nghị đổi giáo viên, nếu vẫn thấy cần.
Đi qua các bước này không phải để trì hoãn, mà để chắc chắn vấn đề nằm ở sự phù hợp giữa con và giáo viên, chứ không phải ở điều có thể sửa được. Nhiều trường hợp dừng lại ở bước hai hoặc ba vì vấn đề được giải quyết, và con giữ được người giáo viên đã quen.
Đề nghị đổi thế nào cho êm
Khi đã quyết định, ba mẹ nên đề nghị với người phụ trách chuyên môn hoặc ban quản lý, không nói thẳng với giáo viên ở cửa lớp. Nói ngắn gọn, nêu quan sát cụ thể và những gì đã thử: "Gia đình đã trao đổi với cô về việc con sợ hãi khi vào lớp, đã thử điều chỉnh trong vài tuần nhưng con vẫn như vậy. Gia đình nghĩ con có thể hợp hơn với một giáo viên khác, nhà trường xem xét giúp."
Tránh công kích cá nhân hay so sánh với giáo viên khác. Mục tiêu là tìm người phù hợp hơn cho con, không phải chứng minh giáo viên cũ sai. Cách nói tôn trọng giúp nhà trường dễ sắp xếp, và giữ được quan hệ tốt nếu sau này con vẫn học ở đó.
Hỏi nhà trường về các lựa chọn: có giáo viên nào còn khung giờ phù hợp không, có thể cho con học thử với giáo viên mới vài buổi trước khi chuyển hẳn không, hồ sơ và mục tiêu của con sẽ được bàn giao thế nào. Nếu là vấn đề an toàn, đề nghị nhà trường thông báo cách xử lý bằng văn bản.
Bàn giao để con không phải bắt đầu lại từ đầu
Đổi giáo viên không nên có nghĩa là xoá hết những gì con đã học. Ba mẹ nên đề nghị nhà trường bàn giao đầy đủ:
- Hồ sơ của con: báo cáo các giai đoạn, mục tiêu hiện tại, mức hỗ trợ cho từng mục tiêu.
- Những gì đã có tác dụng với con: hoạt động con thích, cách gợi ý con hiểu nhanh, cách giúp con bình tĩnh.
- Những gì cần tránh: tình huống con dễ mất bình tĩnh, âm thanh, đồ vật con không thích.
- Nếu được, một buổi giáo viên cũ và giáo viên mới cùng có mặt, hoặc giáo viên mới quan sát một buổi của giáo viên cũ.
- Ba mẹ kể thêm cho giáo viên mới những điều mình biết về con ở nhà.
Khi bàn giao tốt, giáo viên mới có thể tiếp tục từ chỗ con đang đứng thay vì quan sát lại từ đầu. Con vẫn cần thời gian làm quen người mới, nhưng mục tiêu và cách làm không bị đứt.
Giúp con làm quen giáo viên mới
Với con, giáo viên mới là một người lạ. Những gì giúp con làm quen lần đầu đi học cũng giúp lần này: nói trước với con bằng câu đơn giản, cho con xem ảnh giáo viên mới nếu có, giữ nguyên những thứ quen thuộc khác như khung giờ, phòng học, người đưa đón, câu chào ở cửa lớp.
Những buổi đầu, con có thể khóc lại, không hợp tác, hoặc có vẻ quên một số kỹ năng. Đây là chuyện thường gặp. Ba mẹ nên kiên nhẫn ít nhất vài tuần trước khi đánh giá con có hợp với giáo viên mới không, và hỏi giáo viên mới thường xuyên về những gì con thể hiện.
Tránh nói về giáo viên cũ trước mặt con theo kiểu tiếc nuối hay so sánh. Con cần thấy ba mẹ tin tưởng người giáo viên mới để chính con dám tin.
Ghi chép giúp quyết định khách quan hơn
Mong muốn đổi giáo viên thường đến từ một cảm giác tích tụ: vài lần con khóc, một lần giáo viên trả lời cộc lốc, một bản cập nhật sơ sài. Cảm giác có thể đúng, nhưng cũng có thể bị phóng đại bởi một ngày tồi tệ. Ghi chép giúp tách hai điều đó. Trong vài tuần, ba mẹ ghi ngắn sau mỗi buổi: con vào lớp thế nào, ra lớp thế nào, giáo viên kể gì, có điều gì khiến mình lo.
Sau vài tuần, đọc lại toàn bộ. Nếu những điều đáng lo lặp lại đều đặn, ba mẹ có căn cứ rõ ràng để trao đổi và, nếu cần, đề nghị đổi. Nếu ghi chép cho thấy phần lớn các buổi ổn, chỉ có vài buổi khó rơi vào những ngày con ốm hay ngủ kém, có lẽ vấn đề không nằm ở giáo viên.
Ghi chép cũng giúp buổi trao đổi với nhà trường đi vào việc cụ thể. Người phụ trách dễ hành động khi được nghe "trong năm buổi gần nhất, có bốn buổi con khóc suốt từ đầu đến cuối", hơn là "em thấy con không thích cô".
Hỏi chính sách đổi giáo viên ngay từ đầu
Ba mẹ đang chọn nơi can thiệp nên hỏi trước một số điều về giáo viên, để sau này không bất ngờ: con sẽ học với một giáo viên cố định hay luân phiên; nếu giáo viên nghỉ phép hay nghỉ việc, nhà trường sắp xếp thế nào và báo trước bao lâu; gia đình có thể đề nghị đổi giáo viên không, thủ tục ra sao; khi đổi, hồ sơ của con được bàn giao thế nào.
Những câu trả lời này cho biết nhiều về cách nơi đó làm việc. Một nơi có câu trả lời rõ ràng, có quy trình bàn giao, thường cũng là nơi coi trọng sự liên tục cho trẻ. Một nơi trả lời mơ hồ có thể khiến ba mẹ gặp khó khi cần thay đổi.
Giáo viên nghỉ việc là chuyện có thể xảy ra ở bất kỳ nơi nào. Điều ba mẹ cần là được báo sớm và có kế hoạch chuyển giao, để con có thời gian chào tạm biệt giáo viên cũ và làm quen giáo viên mới thay vì một ngày đến lớp thì gặp người lạ.
Khi muốn đổi cả nơi học
Đôi khi vấn đề không nằm ở một giáo viên mà ở cách làm chung của cả nơi học: cập nhật luôn sơ sài, không có người phụ trách chuyên môn để hỏi, phản ánh không được giải quyết. Khi đó, đổi giáo viên trong cùng nơi có thể không giúp được nhiều, và ba mẹ có thể cân nhắc tìm nơi khác.
Quyết định này lớn hơn và cần cân nhắc kỹ hơn: con phải làm quen môi trường hoàn toàn mới, quãng đường, khung giờ có thể thay đổi. Trước khi đổi, ba mẹ nên xin đầy đủ hồ sơ của con từ nơi cũ, tham quan và học thử ở nơi mới, và chọn thời điểm chuyển ít xáo trộn nhất với con.
Dù đổi giáo viên hay đổi nơi học, điều quan trọng nhất là quyết định được đưa ra vì con, dựa trên quan sát cụ thể, không phải trong lúc giận dữ. Gia đình mới tìm hiểu thì nên hỏi trước một điều tưởng xa: nếu sau này muốn đổi giáo viên, phải đề nghị với ai và mất bao lâu để sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Con khóc nhiều với giáo viên mới có phải là không hợp?
Chưa chắc. Con khóc trong những tuần đầu với người mới là chuyện thường gặp. Nên kiên nhẫn ít nhất vài tuần, quan sát xem con có bớt khóc dần và bắt đầu tham gia hoạt động không, rồi mới đánh giá.
Con chậm tiến bộ có nên đổi giáo viên không?
Không nên đổi chỉ vì lý do này. Tiến bộ chậm có nhiều nguyên nhân như mục tiêu chưa hợp, học không đều, thay đổi trong gia đình. Nên hẹn trao đổi về tiến độ trước, cùng điều chỉnh và đặt mốc xem lại.
Nên đề nghị đổi giáo viên với ai?
Với người phụ trách chuyên môn hoặc ban quản lý của nơi can thiệp, không nói ở cửa lớp. Nêu quan sát cụ thể và những gì đã thử, tránh công kích cá nhân, và hỏi về kế hoạch bàn giao.
Đổi giáo viên có làm con mất những gì đã học không?
Nếu bàn giao tốt hồ sơ, mục tiêu và những cách làm có tác dụng, con thường không mất những gì đã học, dù vẫn cần thời gian làm quen người mới. Ba mẹ nên đề nghị nhà trường bàn giao đầy đủ.
Thấy con bị đối xử không đúng thì làm gì?
Báo ngay người phụ trách hoặc ban quản lý, nêu cụ thể điều đã thấy hay có căn cứ, đề nghị xử lý và tạm đổi giáo viên trong lúc xem xét. Đề nghị nhà trường phản hồi cách xử lý bằng văn bản.