Sàng lọc và quan sát ban đầu ở nơi can thiệp sớm cho ba mẹ một góc nhìn giáo dục: bé đang làm được gì, cần hỗ trợ ở đâu, và gợi ý hướng hỗ trợ hằng ngày; còn khám ở bệnh viện, với bác sĩ nhi phát triển hay chuyên gia tâm lý, cho đánh giá y khoa và kết luận chuyên môn nếu đủ cơ sở. Nơi can thiệp thường hẹn nhanh hơn, gần đời sống hằng ngày hơn, nhưng không chẩn đoán; bệnh viện có thẩm quyền chuyên môn, nhưng có khi phải chờ lịch. Hai nơi không thay nhau, mà bổ sung cho nhau.
Ba mẹ mới bước vào hành trình này thường không rõ mình sẽ nhận được gì ở mỗi nơi, nên hoặc kỳ vọng sai, hoặc đi một nơi rồi thấy thiếu. Bài này không bàn chuyên môn đánh giá, mà đứng từ phía gia đình: ở mỗi nơi, ba mẹ mang về giấy tờ gì, nghe được điều gì, mất bao nhiêu thời gian, và dùng những thứ đó cho bước tiếp theo ra sao.
Hai câu hỏi khác nhau
Cách dễ nhất để phân biệt hai nơi là nhìn vào câu hỏi mỗi nơi trả lời. Bệnh viện, với bác sĩ và chuyên gia được đào tạo để đánh giá, trả lời câu hỏi: "Bé có một tình trạng nào cần được xác định về mặt y khoa không?" Câu trả lời có thể là một kết luận, một đề nghị theo dõi thêm, hoặc một đề nghị làm thêm xét nghiệm.
Nơi can thiệp sớm trả lời câu hỏi khác: "Hằng ngày, bé đang ở đâu trong giao tiếp, chơi, chú ý, tự phục vụ, và có thể được hỗ trợ thế nào?" Câu trả lời là một góc nhìn ban đầu về điểm mạnh, điểm cần hỗ trợ, và một hướng đi — có khi là học, có khi là khám thêm, có khi là theo dõi ở nhà.
Hai câu hỏi đều quan trọng. Một bé có kết luận y khoa vẫn cần ai đó giúp biến kết luận thành những việc làm cụ thể mỗi ngày. Một bé đang học ở nơi can thiệp vẫn có thể cần bác sĩ nhìn lại khi có điều mới xuất hiện. Hiểu rõ mỗi nơi trả lời câu hỏi nào, ba mẹ sẽ đặt đúng kỳ vọng và không thất vọng vì một nơi không làm việc vốn thuộc về nơi kia.
Đặt cạnh nhau từ phía gia đình
Bảng sau là cách nhìn chung, mỗi nơi cụ thể có thể khác. Ba mẹ nên hỏi trực tiếp nơi mình định đến:
| Sàng lọc, quan sát ở nơi can thiệp sớm | Khám, đánh giá ở bệnh viện | |
|---|---|---|
| Ai thực hiện | Giáo viên giáo dục đặc biệt, chuyên viên can thiệp | Bác sĩ nhi phát triển, chuyên gia tâm lý, chuyên khoa liên quan |
| Ba mẹ nhận được | Nhận xét ban đầu về điểm mạnh, điểm cần hỗ trợ, gợi ý hướng đi | Đánh giá chuyên môn, kết luận nếu đủ cơ sở, lời dặn tái khám |
| Giấy tờ | Tuỳ nơi: phiếu tóm tắt, báo cáo quan sát ngắn | Thường có giấy khám, kết quả đánh giá, đơn thuốc nếu có |
| Thời gian chờ | Thường hẹn được sớm | Có khi phải chờ lịch, nhất là chuyên khoa phát triển |
| Không làm | Không chẩn đoán y khoa, không kê thuốc | Ít khi theo sát sinh hoạt hằng ngày của bé |
Bảng này không xếp nơi nào hơn nơi nào. Mỗi nơi giỏi việc của mình, và gia đình được lợi nhất khi biết dùng cả hai đúng chỗ.
Ở nơi can thiệp sớm, ba mẹ thường mang về
Một góc nhìn về những gì bé làm được. Nhiều ba mẹ bất ngờ khi nghe người tư vấn kể lại những điểm mạnh của con mà mình chưa để ý. Đây là điểm xuất phát của mọi chương trình hỗ trợ.
Những mặt cần hỗ trợ, nói bằng lời thường. Ví dụ "bé chưa dùng cử chỉ để chia sẻ điều bé thích với người khác", "bé khó chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác". Ba mẹ hiểu ngay và nhìn thấy ở nhà.
Một hướng đi. Theo dõi thêm ở nhà, đi khám chuyên khoa, hay bắt đầu chương trình hỗ trợ, kèm số buổi gợi ý nếu bắt đầu.
Vài gợi ý cho sinh hoạt ở nhà. Những thay đổi nhỏ trong cách trò chuyện, chơi với con, sắp xếp giờ giấc mà gia đình làm được ngay.
Có khi là một phiếu tóm tắt. Tuỳ nơi, có thể là vài dòng ghi chép hoặc một báo cáo ngắn. Ba mẹ nên hỏi trước có được nhận bản viết không, vì bản viết rất hữu ích khi đi khám bệnh viện sau đó.
Ở bệnh viện, ba mẹ thường mang về
Kết quả khám và đánh giá. Có thể gồm kết quả các công cụ đánh giá chuẩn hoá, nhận xét của bác sĩ, và kết luận nếu đủ cơ sở. Có khi phải hẹn buổi sau mới có kết quả đầy đủ.
Đề nghị làm thêm. Đo thính lực, khám mắt, xét nghiệm, hay hẹn chuyên khoa khác — tuỳ những gì bác sĩ thấy cần loại trừ hoặc làm rõ.
Lịch tái khám. Bác sĩ thường hẹn gặp lại sau một thời gian để xem bé thay đổi thế nào. Ba mẹ ghi lại và giữ lịch này, kể cả khi bé đang học ở nơi can thiệp.
Lời khuyên về hỗ trợ. Bác sĩ có thể khuyên gia đình tìm chương trình can thiệp, âm ngữ trị liệu hay hoạt động trị liệu. Đây là lúc ba mẹ cần nơi hỗ trợ hằng ngày.
Giấy tờ dùng cho những việc sau. Kết quả khám là giấy tờ quan trọng trong hồ sơ của con, cần cho việc học hoà nhập, xin hỗ trợ và những lần đánh giá sau này. Giữ bản gốc, mang bản sao đi các nơi.
Đi nơi nào trước: không có thứ tự bắt buộc
Có gia đình đi khám bệnh viện trước, cầm kết quả rồi mới tìm nơi can thiệp. Có gia đình đến nơi can thiệp trước vì hẹn được sớm, được khuyên đi khám, rồi mới đi bệnh viện. Cả hai đường đều hợp lý. Điều quan trọng là mỗi nơi biết nơi kia đã nói gì: ba mẹ mang kết quả của nơi này đến nơi kia, để không ai phải bắt đầu lại từ đầu.
Khi lịch bệnh viện xa, đi nơi can thiệp trước có thêm một cái lợi: buổi quan sát giúp ba mẹ biết nên kể gì, hỏi gì ở buổi khám, và có thể có sẵn một phiếu tóm tắt để bác sĩ đọc. Ngược lại, khi đã có kết quả bệnh viện, buổi tư vấn ở nơi can thiệp đi nhanh hơn vì đã có nền chuyên môn để bám vào.
Điều nên tránh là dùng một nơi để thay hẳn nơi kia: chỉ học ở nơi can thiệp mà không bao giờ đi khám khi được khuyên, hoặc chỉ cầm kết quả bệnh viện mà không có ai hỗ trợ bé hằng ngày. Trong cả hai trường hợp, bé thiếu một nửa sự giúp đỡ mà bé có thể có.
Khi kết quả hai nơi có vẻ khác nhau
Đôi khi ba mẹ nghe nơi can thiệp nói một kiểu, bệnh viện nói một kiểu, và rối. Thường thì hai nơi không mâu thuẫn mà đang nhìn từ hai góc: một bên nói về chuyện bé cần được hỗ trợ ở những mặt nào trong sinh hoạt, một bên nói về chuyện bé có đủ cơ sở cho một kết luận y khoa hay chưa. Một bé chưa có kết luận vẫn có thể được lợi từ hỗ trợ; một bé có kết luận vẫn có những điểm mạnh riêng.
Khi thấy khác nhau, ba mẹ mang kết quả của nơi này đến hỏi nơi kia: "Bác sĩ nói như thế này, anh chị nghĩ sao về việc hỗ trợ cho con?", hoặc "Bên can thiệp quan sát thấy như thế này, bác sĩ có cần xem thêm không?" Những người làm nghề nghiêm túc sẽ sẵn lòng đọc kết quả của nơi khác và giải thích.
Nếu vẫn chưa rõ, ba mẹ có thể xin một buổi gặp lại, hoặc hỏi ý kiến thêm một chuyên gia khác. Đừng để sự khác nhau làm gia đình đứng yên quá lâu.
Chuẩn bị khác nhau cho hai loại buổi gặp
Với buổi khám bệnh viện, mang giấy tờ y tế đầy đủ. Thẻ bảo hiểm y tế của bé, giấy khai sinh hoặc giấy tờ tuỳ thân theo yêu cầu của bệnh viện, giấy chuyển tuyến nếu cần, sổ sức khoẻ, kết quả các lần khám trước. Gọi hỏi bệnh viện trước để biết cần những gì và nên đến từ mấy giờ.
Với buổi quan sát ở nơi can thiệp, mang ghi chép đời sống. Nhật ký, video ở nhà, lời nhận xét của cô giáo, trang tóm tắt lịch sử phát triển. Đây là những thứ giúp người tư vấn hình dung bé trong sinh hoạt thường ngày.
Với cả hai, mang kết quả của nơi kia. Đã đi nơi can thiệp thì mang phiếu tóm tắt đến bệnh viện; đã khám bệnh viện thì mang kết quả đến nơi can thiệp. Mỗi nơi đọc được góc nhìn của nơi kia là bé được lợi.
Chuẩn bị tâm lý khác nhau. Bệnh viện thường đông, chờ lâu, thủ tục nhiều; nơi can thiệp thường yên tĩnh hơn, nhưng buổi gặp có khi dài vì phải chờ bé làm quen. Biết trước giúp ba mẹ sắp xếp người đi kèm và đồ cho bé phù hợp với từng nơi.
Buổi sàng lọc ban đầu ở Global Star Special
Bước thứ hai trong quy trình của Global Star Special là quan sát và sàng lọc ban đầu: bé được quan sát về tương tác, giao tiếp, chú ý, hành vi, cảm giác và các kỹ năng nền tảng, để có góc nhìn ban đầu phù hợp. Nhà trường nói rõ đây là chương trình hỗ trợ phát triển và giáo dục, không thay thế chẩn đoán y khoa; khi cần, nhà trường khuyến nghị gia đình phối hợp với bác sĩ nhi phát triển, chuyên gia tâm lý hay âm ngữ trị liệu.
Nếu bé đã có kết quả khám ở bệnh viện, ba mẹ mang theo để nhà trường đọc trước; nếu chưa có, buổi sàng lọc vẫn diễn ra bình thường và nhà trường sẽ nói rõ khi nào nên đi khám. Ba mẹ đăng ký tư vấn trên trang, ghi trong phần ghi chú bé đã khám ở đâu chưa, nhà trường sẽ liên hệ để hẹn tại một trong bốn cơ sở ở khu Quận 12 cũ.
Sau buổi sàng lọc, nếu gia đình cần mang nhận xét của nhà trường đến buổi khám bệnh viện, ba mẹ cứ đề nghị; một bản tóm tắt điều đã quan sát giúp bác sĩ có thêm góc nhìn về bé trong sinh hoạt. Ngược lại, khi có kết quả khám, gia đình gửi lại cho nhà trường để mục tiêu cá nhân của bé được xây bám theo lời khuyên của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Sàng lọc ở trung tâm can thiệp có thay được khám ở bệnh viện không?
Không. Sàng lọc ở nơi can thiệp cho góc nhìn giáo dục và hướng hỗ trợ hằng ngày, không chẩn đoán y khoa. Khám ở bệnh viện cho đánh giá chuyên môn và kết luận nếu đủ cơ sở. Hai nơi bổ sung cho nhau.
Nên đi bệnh viện hay nơi can thiệp trước?
Không có thứ tự bắt buộc. Nếu lịch bệnh viện xa, đi nơi can thiệp trước giúp có hướng sớm và chuẩn bị tốt cho buổi khám. Nếu đã có lịch khám, có kết quả rồi mới tìm nơi can thiệp cũng hợp lý. Quan trọng là mang kết quả nơi này đến nơi kia.
Sau buổi sàng lọc ở nơi can thiệp có được giấy tờ gì không?
Tuỳ nơi, có thể là vài dòng ghi chép hoặc một báo cáo quan sát ngắn. Ba mẹ nên hỏi trước có được nhận bản viết không, vì bản viết giúp ích khi đi khám bệnh viện và khi lưu hồ sơ của con.
Kết quả bệnh viện và nơi can thiệp khác nhau thì tin bên nào?
Thường hai bên nhìn từ hai góc nên lời có vẻ khác nhưng không mâu thuẫn. Mang kết quả bên này hỏi bên kia, nhờ giải thích. Nếu vẫn chưa rõ, xin gặp lại hoặc hỏi thêm một chuyên gia khác.
Đã có kết luận của bác sĩ rồi có cần đi sàng lọc ở nơi can thiệp nữa không?
Vẫn cần một buổi quan sát ban đầu để nơi can thiệp hiểu bé trong sinh hoạt hằng ngày và xây mục tiêu phù hợp. Mang theo kết quả bệnh viện để buổi gặp đi nhanh và bám sát lời khuyên của bác sĩ.
Học ở nơi can thiệp rồi có cần tái khám bệnh viện không?
Cần, theo lịch bác sĩ hẹn. Bác sĩ theo dõi sự thay đổi của bé về mặt chuyên môn, còn nơi can thiệp hỗ trợ hằng ngày. Mang báo cáo tiến bộ của nơi can thiệp đến buổi tái khám để bác sĩ có thêm thông tin.