Khi nơi can thiệp khuyên đưa con đi khám thêm, việc đầu tiên là hỏi rõ lý do: họ muốn loại trừ điều gì hay làm rõ điều gì, nên gặp chuyên khoa nào, có gấp không. Thường gặp nhất là khám nhi, đo thính lực, khám chuyên khoa phát triển hoặc tâm lý, đôi khi là âm ngữ trị liệu hay chuyên khoa khác. Mang theo phiếu quan sát, nhật ký, video, sổ sức khoẻ và mọi kết quả cũ. Lời khuyên đi khám là để có thêm thông tin, không phải thông báo con có vấn đề nặng — một nơi can thiệp biết giới hạn của mình và chỉ đường sang bác sĩ là nơi làm việc nghiêm túc.
Ba mẹ đi tư vấn với hy vọng nghe "con không sao", rồi nghe câu "gia đình nên cho bé đi khám thêm", thường thấy hụt hẫng. Bài này giúp ba mẹ hiểu vì sao có lời khuyên đó, biến nó thành một kế hoạch cụ thể, và giữ cho cả nhà bình tĩnh trong những tuần chờ lịch.
Vì sao nơi can thiệp khuyên đi khám
Nơi can thiệp sớm làm việc ở mặt giáo dục: quan sát, xây mục tiêu, hỗ trợ bé hằng ngày. Họ không có thẩm quyền và công cụ để chẩn đoán y khoa, kê thuốc hay làm xét nghiệm. Khi thấy những điều cần một góc nhìn y khoa, một nơi làm việc tử tế sẽ nói thẳng với gia đình thay vì giữ bé lại học và hy vọng mọi thứ ổn. Lời khuyên đi khám vì thế là dấu hiệu của sự trung thực, không phải dấu hiệu của tin xấu.
Có ba nhóm lý do thường gặp. Thứ nhất là để loại trừ: ví dụ kiểm tra nghe, nhìn, sức khoẻ chung, để chắc rằng điều đang thấy không đến từ một nguyên nhân thể chất có thể xử lý. Thứ hai là để làm rõ: khi những gì quan sát được cần một đánh giá chuyên môn sâu hơn để hiểu đúng. Thứ ba là để phối hợp: bé có thể cần thêm một hình thức hỗ trợ khác song song, như âm ngữ trị liệu hay hoạt động trị liệu.
Biết lời khuyên thuộc nhóm nào giúp ba mẹ đặt đúng mức lo. Một lời khuyên đo thính lực để loại trừ khác rất nhiều với một lời khuyên khám sớm vì bé mất đi kỹ năng đã có. Nếu người tư vấn chưa nói rõ thuộc nhóm nào, ba mẹ cứ hỏi thẳng; họ hiểu rằng ba mẹ cần biết điều đó để sắp xếp mọi việc tiếp theo cho đúng mức.
Hỏi gì ngay khi nghe lời khuyên
Đừng rời buổi gặp chỉ với câu "nên đi khám thêm". Hỏi thêm những điều sau và ghi lại:
- Anh chị muốn bác sĩ xem điều gì, loại trừ hay làm rõ điều gì?
- Nên gặp chuyên khoa nào: nhi tổng quát, tai mũi họng, nhi phát triển, tâm lý, âm ngữ trị liệu?
- Việc này có gấp không, nên đi trong khoảng bao lâu?
- Có cần làm gì trước khi khám, như ghi chép thêm hay quay thêm video?
- Anh chị có thể viết vài dòng tóm tắt để em đưa bác sĩ đọc không?
- Trong lúc chờ khám, bé có nên bắt đầu học hay chờ kết quả?
Câu cuối rất đáng hỏi. Có trường hợp nơi can thiệp khuyên bắt đầu hỗ trợ song song vì không có lý do gì phải chờ; có trường hợp họ muốn có kết quả khám trước để xây mục tiêu cho đúng. Biết điều này giúp gia đình không phải đứng yên trong lúc chờ lịch.
Những chuyên khoa thường được nhắc đến
Nhi tổng quát. Khám sức khoẻ chung, xem tăng trưởng, giấc ngủ, dinh dưỡng, và giới thiệu tiếp. Thường là điểm bắt đầu nếu bé lâu chưa khám.
Tai mũi họng, đo thính lực. Kiểm tra khả năng nghe, tình trạng tai. Hay được khuyên khi bé nói ít hoặc ít đáp lại tiếng gọi.
Nhi phát triển, tâm lý, tâm thần nhi. Đánh giá sâu về sự phát triển, có thể đưa ra kết luận chuyên môn. Ở mỗi bệnh viện, tên khoa và cách tổ chức khác nhau; ba mẹ gọi hỏi trước nên đăng ký khám ở đâu.
Âm ngữ trị liệu. Đánh giá và hỗ trợ về lời nói, ngôn ngữ, ăn nhai nuốt. Có ở một số bệnh viện và phòng khám, đôi khi trong khoa phục hồi chức năng.
Các chuyên khoa khác khi cần. Mắt, thần kinh, dinh dưỡng... tuỳ những gì được quan sát thấy. Nơi can thiệp và bác sĩ nhi sẽ nói rõ nếu cần, và ba mẹ không phải tự đoán xem con cần gặp ai.
Mang theo gì khi đi khám
Một túi hồ sơ đầy đủ giúp buổi khám không phải bắt đầu lại từ đầu:
- Phiếu quan sát hoặc vài dòng tóm tắt từ nơi can thiệp, nói rõ vì sao khuyên khám.
- Nhật ký của ba mẹ và ba đến năm video ngắn đã chọn.
- Sổ sức khoẻ, sổ tiêm chủng, giấy ra viện lúc sinh và những lần nằm viện.
- Kết quả các lần khám, đo thính lực, khám mắt trước đây.
- Thẻ bảo hiểm y tế của bé và giấy tờ bệnh viện yêu cầu; giấy chuyển tuyến nếu cần.
- Danh sách câu hỏi cho bác sĩ, xếp ba câu quan trọng nhất lên đầu.
- Túi đồ cho bé: nước, đồ ăn nhẹ, đồ chơi quen, quần áo thay — bệnh viện thường phải chờ lâu.
Trước khi đi, gọi hỏi bệnh viện về giờ khám, cách đăng ký, có cần hẹn trước, có cần bé nhịn ăn hay ngủ trưa trước một số xét nghiệm không. Mỗi nơi một quy định, hỏi trước đỡ phải về tay không.
Có nên lo không
Lo là điều tự nhiên, và ba mẹ không cần ép mình hết lo. Nhưng nên đặt nỗi lo đúng chỗ. Một lời khuyên đi khám là một bước để có thêm thông tin; kết quả có thể là mọi thứ ổn, có thể là một điều nhỏ xử lý được như ráy tai hay viêm tai, có thể là một đánh giá cần hỗ trợ dài hơn. Ba mẹ chưa biết điều nào cho đến khi đi khám, nên những đêm tưởng tượng trước kết quả chỉ làm mình kiệt sức.
Điều giúp nhiều ba mẹ bớt lo là có việc cụ thể để làm: gọi đặt lịch, gom giấy tờ, ghi chép thêm, sắp xếp người đi cùng. Khi tay bận với những việc có ích, đầu óc bớt chạy về những kịch bản xấu.
Cũng nên nhớ rằng dù kết quả khám thế nào, con vẫn là đứa trẻ ba mẹ biết, với những điều con thích, những điều con làm giỏi. Một kết quả khám không thay đổi con; nó chỉ giúp người lớn hiểu con để giúp con đúng cách. Nếu sau buổi khám có kết luận làm ba mẹ buồn, cho mình thời gian để đón nhận; không cần quyết định mọi việc ngay trong tuần đó. Hỏi bác sĩ và nơi can thiệp bước tiếp theo gần nhất là gì, rồi đi từng bước một.
Trong lúc chờ lịch khám
Hỏi danh sách chờ. Một số bệnh viện có thể gọi sớm khi có lịch trống. Ba mẹ hỏi và để lại số liên lạc.
Giữ nhịp sinh hoạt bình thường. Ngủ đủ, ăn đều, chơi với con như mọi ngày. Đừng biến những tuần chờ thành những tuần kiểm tra con.
Làm theo gợi ý ở nhà của nơi can thiệp. Những thay đổi nhỏ trong cách trò chuyện, chơi với con mà người tư vấn gợi ý có thể bắt đầu ngay, không cần chờ kết quả khám.
Bắt đầu học nếu được khuyên. Nếu nơi can thiệp thấy không có lý do phải chờ, bé có thể bắt đầu chương trình song song. Mục tiêu sẽ được điều chỉnh khi có kết quả khám.
Ghi lại điều mới. Trong những tuần chờ, nếu con có thay đổi — làm được điều mới, hay xuất hiện điều đáng lo mới — ghi vào nhật ký và quay lại nếu được. Bác sĩ sẽ muốn biết bé đã thay đổi thế nào từ lúc nơi can thiệp quan sát đến lúc khám.
Nói với con và người trong nhà về buổi khám
Trẻ nhỏ không cần biết chi tiết vì sao đi khám, nhưng cần được chuẩn bị đơn giản. Một hai ngày trước, ba mẹ nói: "Thứ năm mình đi gặp bác sĩ, bác sĩ sẽ chơi với con và xem tai con, ba mẹ ở cạnh con." Với những khám có dụng cụ như đo thính lực, ba mẹ có thể chơi giả vờ ở nhà: đeo tai nghe đồ chơi, nghe tiếng chuông rồi giơ tay. Con sẽ bớt bỡ ngỡ khi gặp thật.
Với người trong nhà, nhất là ông bà, nên nói rõ mục đích: đi khám để biết thêm, để loại trừ, chứ không phải vì con có bệnh. Nếu ông bà lo hoặc phản đối, mời một người đi cùng để tự nghe bác sĩ. Điều quan trọng là không để nỗi lo của người lớn lan sang con trong những ngày trước buổi khám.
Nếu con có anh chị em, cũng nên nói vài câu để các con không thấy lạ khi ba mẹ đưa em đi riêng. Trẻ lớn hơn hay tự tưởng tượng điều đáng sợ nếu không được giải thích; một lời đơn giản như "ba mẹ đưa em đi gặp bác sĩ để biết em cần chơi gì cho giỏi hơn" là đủ.
Sau khi khám: mang kết quả về đâu
Sau buổi khám, ba mẹ mang kết quả và lời dặn của bác sĩ về nơi can thiệp, để nhà trường đọc và điều chỉnh hướng hỗ trợ cho phù hợp. Nếu bác sĩ khuyên một hình thức hỗ trợ cụ thể, hỏi nơi can thiệp xem họ có làm được không, hay cần phối hợp với một nơi khác. Giữ bản gốc kết quả trong hồ sơ của con, mang bản sao đi các nơi.
Ở Global Star Special, khi gia đình được khuyên đi khám thêm, nhà trường nói rõ lý do và gợi ý chuyên khoa phù hợp, đúng như lưu ý của chương trình: can thiệp sớm không thay thế chẩn đoán y khoa, và khi cần, nhà trường khuyến nghị gia đình phối hợp với bác sĩ nhi phát triển, chuyên gia tâm lý hoặc âm ngữ trị liệu. Khi có kết quả, ba mẹ gửi lại để mục tiêu cá nhân của bé được xây bám theo. Ba mẹ chưa đăng ký tư vấn có thể để lại thông tin trên trang để nhà trường liên hệ. Với gia đình đã có lời khuyên khám thêm từ một nơi khác, ba mẹ cứ mang phiếu đó đến; nhà trường đọc cùng và giúp gia đình sắp thứ tự việc khám và việc học cho hợp với lịch của cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nơi can thiệp khuyên đi khám thêm có nghĩa là con có vấn đề nặng không?
Không hẳn. Lời khuyên thường để loại trừ nguyên nhân thể chất như nghe kém, hoặc để làm rõ điều cần đánh giá chuyên môn. Kết quả có thể là mọi thứ ổn. Hỏi rõ lý do để đặt đúng mức lo.
Được khuyên khám thêm thì nên khám chuyên khoa nào?
Tuỳ lý do. Thường gặp là nhi tổng quát, tai mũi họng và đo thính lực, nhi phát triển hoặc tâm lý, âm ngữ trị liệu. Hỏi nơi can thiệp gợi ý cụ thể và gọi bệnh viện hỏi nên đăng ký ở khoa nào.
Đi khám thêm nên mang theo những gì?
Phiếu quan sát hoặc tóm tắt từ nơi can thiệp, nhật ký và video, sổ sức khoẻ, kết quả khám cũ, thẻ bảo hiểm y tế, giấy chuyển tuyến nếu cần, danh sách câu hỏi và túi đồ cho bé vì có thể phải chờ lâu.
Trong lúc chờ lịch khám, bé có nên bắt đầu học can thiệp không?
Hỏi nơi can thiệp. Có trường hợp được khuyên bắt đầu song song vì không có lý do gì phải chờ, mục tiêu sẽ điều chỉnh khi có kết quả. Có trường hợp nên chờ kết quả để xây mục tiêu cho đúng.
Khám xong có cần mang kết quả về cho nơi can thiệp không?
Nên. Kết quả và lời dặn của bác sĩ giúp nơi can thiệp điều chỉnh hướng hỗ trợ cho đúng. Giữ bản gốc trong hồ sơ của con, đưa bản sao cho nhà trường.
Lịch khám chuyên khoa phải chờ lâu thì làm sao?
Hỏi bệnh viện có danh sách chờ để được gọi sớm không, tiếp tục ghi chép và làm theo gợi ý ở nhà của nơi can thiệp. Nếu được khuyên, bé có thể bắt đầu học song song trong lúc chờ.