Khi xin bài tập để luyện cùng con ở nhà, ba mẹ nên hỏi giáo viên ba điều: tuần này con đang tập việc gì quan trọng nhất, ở nhà làm cụ thể thế nào trong sinh hoạt hằng ngày, và làm sao biết con đang làm đúng. Đồng thời nói thật về thời gian và sức của gia đình để giáo viên chọn việc vừa sức. Một hai việc nhỏ làm đều mỗi ngày thường có ích hơn một tập bài tập dày mà gia đình không làm nổi.
Buổi 1:1 ở lớp chỉ chiếm vài giờ mỗi tuần. Phần còn lại con sống ở nhà, với ba mẹ, ông bà, anh chị. Kỹ năng con học ở lớp chỉ thật sự là của con khi con dùng được ở nhà, trong những tình huống thật. Đó là lý do luyện ở nhà quan trọng. Bài này nói về phía ba mẹ: xin gì, xin thế nào, làm sao cho đều đặn; còn nội dung luyện là phần chuyên môn của giáo viên.
Vì sao "bài tập" ở nhà khác bài tập ở trường
Khi nghe "bài tập về nhà", nhiều ba mẹ hình dung con ngồi vào bàn, làm những tờ bài tập như học sinh. Với trẻ nhỏ đang can thiệp, luyện ở nhà thường không như vậy. Phần lớn là những cách ba mẹ tương tác với con trong sinh hoạt: chờ con xin trước khi đưa, đưa ra hai lựa chọn để con chọn, gọi tên con và chờ con nhìn lên, để con tự làm một bước khi mặc đồ.
Cách luyện này có hai ưu điểm. Thứ nhất, nó không cần thêm thời gian, vì gắn vào những việc cả nhà vẫn làm mỗi ngày. Thứ hai, con học trong đúng tình huống mà con cần dùng kỹ năng, nên kỹ năng dễ được dùng lại hơn.
Tất nhiên, có lúc giáo viên gợi ý một hoạt động chơi có chủ đích vài phút mỗi ngày. Nhưng nếu ba mẹ được giao toàn những bài cần ngồi riêng với con lâu, nên hỏi giáo viên có cách gắn vào sinh hoạt không.
Những câu nên hỏi khi xin hướng dẫn
Tuần này điều gì quan trọng nhất để luyện ở nhà? Đề nghị giáo viên chọn một hai việc. Nhiều việc cùng lúc dễ khiến ba mẹ bỏ cả.
Làm vào lúc nào trong ngày? Gắn vào bữa ăn, giờ tắm, lúc mặc đồ, lúc chơi, hay trước khi ngủ.
Ba mẹ nói gì, làm gì, chờ bao lâu? Xin câu gợi ý cụ thể mà giáo viên đang dùng, để ở nhà dùng giống.
Con làm được thì phản hồi thế nào? Con không làm được thì sao? Biết cách khen, cách giúp thêm, khi nào nên dừng.
Làm sao biết con đang tiến bộ ở việc này? Một dấu hiệu cụ thể để ba mẹ tự theo dõi và kể lại.
Có thể xem cô làm mẫu không? Nhìn giáo viên làm với con vài phút có giá trị hơn nhiều lời giải thích.
Khi nào thì đổi sang việc tiếp theo? Hỏi dấu hiệu cho thấy con đã làm vững việc này, để ba mẹ không dừng quá sớm hay kéo dài quá lâu. Thường giáo viên sẽ báo khi con sẵn sàng, nhưng ba mẹ biết trước sẽ chủ động kể lại những gì thấy ở nhà.
Nếu con phản đối thì nên làm gì? Biết trước cách xử lý khi con khóc hay bỏ đi giúp ba mẹ không bị lúng túng, và không vô tình làm con ghét hoạt động đó.
Xin hướng dẫn ở dạng nào
Hướng dẫn có thể đến dưới nhiều dạng. Ba mẹ nên hỏi dạng nào nhà trường có và chọn dạng hợp với gia đình mình:
| Dạng hướng dẫn | Điểm mạnh | Hợp với |
|---|---|---|
| Làm mẫu trực tiếp cuối buổi học | Thấy tận mắt, hỏi được ngay | Ba mẹ đón con và có vài phút |
| Video ngắn giáo viên làm mẫu | Xem lại nhiều lần, chia cho người chăm con khác | Gia đình nhiều người cùng chăm con |
| Phiếu hướng dẫn ngắn | Dán ở chỗ dễ thấy, nhắc hằng ngày | Người cần nhắc bằng chữ |
| Tin nhắn tóm tắt sau buổi học | Nhanh, kịp thời | Ba mẹ không đón con trực tiếp |
| Buổi hướng dẫn riêng cho phụ huynh | Sâu, có thời gian hỏi | Giai đoạn đầu hoặc khi đổi mục tiêu |
Không cần đủ năm dạng. Phần lớn gia đình thấy kết hợp làm mẫu trực tiếp và một tin nhắn tóm tắt là đủ. Nếu ông bà hay người giúp việc chăm con nhiều, video làm mẫu đặc biệt có ích. Video quay con phải được giữ riêng trong gia đình, không đăng lên mạng.
Ví dụ gắn việc luyện vào sinh hoạt
Bảng dưới là ví dụ giả định cho thấy một mục tiêu có thể được luyện ở nhà trong những sinh hoạt có sẵn. Mục tiêu và cách làm thật của con do giáo viên hướng dẫn:
| Mục tiêu ví dụ | Sinh hoạt | Ba mẹ làm gì |
|---|---|---|
| Con tự xin đồ mình muốn | Bữa ăn, giờ uống sữa | Để món con thích trong tầm nhìn nhưng ngoài tầm với, chờ con chỉ tay hoặc nói rồi mới đưa |
| Con nhìn khi được gọi tên | Lúc chơi, trước khi đưa đồ | Gọi tên con một lần, chờ con nhìn rồi mới nói tiếp hoặc đưa đồ |
| Con làm theo hướng dẫn một bước | Giờ tắm, dọn đồ chơi | Nói một câu ngắn kèm cử chỉ, như "bỏ vào thùng", chờ con làm, giúp nếu cần |
| Con chọn giữa hai thứ | Mặc đồ, chọn trái cây | Đưa ra hai lựa chọn, gọi tên từng thứ, chờ con chỉ hoặc nói |
| Con tự làm một bước tự phục vụ | Mặc đồ, rửa tay | Làm hộ các bước trước, để con tự làm bước cuối, rồi lùi dần |
Không ví dụ nào trong bảng cần ngồi riêng với con. Điều ba mẹ cần là nhớ chờ con một chút trước khi làm hộ, và làm giống nhau giữa những người chăm con. Giáo viên sẽ cho biết mục tiêu cụ thể của con và cách làm phù hợp.
Nói thật về sức của gia đình
Một trong những điều quan trọng nhất ba mẹ nên nói với giáo viên là sự thật về thời gian và sức của gia đình. Cả ba và mẹ đi làm đến tối, ông bà chăm con ban ngày nhưng lớn tuổi, nhà có em bé mới sinh, mẹ đang mệt mỏi: tất cả những điều này ảnh hưởng đến việc luyện ở nhà, và giáo viên cần biết để chọn việc vừa sức.
Nhiều ba mẹ ngại nói vì sợ bị coi là không quan tâm đến con. Thực tế ngược lại: một kế hoạch vừa sức mà gia đình làm đều đặn giúp con nhiều hơn một kế hoạch lý tưởng mà gia đình làm được vài hôm rồi bỏ, kèm cảm giác áy náy.
Ba mẹ cũng nên nói khi một việc được giao không khả thi, ví dụ con không chịu ngồi, hoặc hoạt động cần đồ dùng nhà không có. Giáo viên có thể điều chỉnh. Ngại không nói, ba mẹ âm thầm bỏ, thì giáo viên tưởng con đang được luyện mà không thấy kết quả, và cả hai bên hiểu sai về con.
Giữ cho việc luyện đều đặn
Đều đặn quan trọng hơn thời lượng. Vài cách các gia đình hay dùng:
- Gắn mỗi việc vào một sinh hoạt cố định, ví dụ việc tự xin luôn làm ở bữa sáng, việc làm theo hướng dẫn luôn làm lúc tắm.
- Dán phiếu hướng dẫn ở chỗ diễn ra sinh hoạt đó: trên tủ lạnh, cạnh bồn rửa, ở cửa phòng.
- Chia việc giữa những người chăm con, mỗi người phụ trách một sinh hoạt.
- Ghi một dấu nhỏ mỗi ngày đã làm, không cần ghi chi tiết.
- Dừng khi con còn vui, không ép đến lúc con cáu.
- Chấp nhận có những ngày không làm được. Ngày hôm sau làm tiếp.
Sau vài tuần, những việc này thường trở thành thói quen tự nhiên của cả nhà, không còn cảm giác là bài tập. Đó là lúc luyện ở nhà có tác dụng nhất.
Nếu gia đình đi xa hay có thay đổi lớn, đừng cố giữ tất cả. Giữ một việc quan trọng nhất, phần còn lại quay lại khi mọi thứ ổn định. Nói với giáo viên để kế hoạch luyện ở nhà được điều chỉnh tương ứng.
Những điều nên tránh khi luyện ở nhà
Thiện chí của ba mẹ đôi khi đi quá đà. Vài điều nên tránh để việc luyện không phản tác dụng:
- Bắt con nói hoặc làm đi làm lại nhiều lần liền chỉ để "cho quen", đến mức con cáu.
- Giữ món con thích để đòi con làm cho bằng được, kể cả khi con đã cố gắng mà chưa làm được.
- Luyện trước mặt khách, họ hàng như một màn trình diễn.
- So sánh: "Sao ở lớp con làm được mà ở nhà không làm?"
- Tự thêm những bài tìm trên mạng mà không hỏi giáo viên.
- Biến mọi lúc chơi thành lúc luyện, khiến con không còn thời gian chơi tự do.
Khi thấy mình bắt đầu căng thẳng hay con bắt đầu né tránh, đó là lúc dừng lại. Hỏi giáo viên cách làm nhẹ nhàng hơn.
Nhớ rằng mục đích của việc luyện ở nhà là để con dùng được kỹ năng trong đời sống một cách tự nhiên, không phải để con biểu diễn đúng khi được yêu cầu. Một lần con tự làm trong lúc vui vẻ đáng giá hơn mười lần làm vì bị ép.
Kể lại cho giáo viên kết quả ở nhà
Luyện ở nhà chỉ trọn vẹn khi kết quả được kể lại cho giáo viên. Một câu ngắn ở lần đón con sau: "Ở nhà con tự xin nước được ba lần trong bữa tối, nhưng lúc ông bà cho ăn thì con vẫn kéo tay." Thông tin này giúp giáo viên biết việc luyện có đi đúng hướng không, có nên nâng mức khó lên, hay cần giúp ông bà làm giống.
Video ngắn quay con ở nhà khi con làm được, hoặc khi con gặp khó, đặc biệt có giá trị. Giáo viên nhìn video thường thấy ngay chỗ cần điều chỉnh, như ba mẹ giúp hơi nhanh, hoặc câu gợi ý hơi dài.
Ba mẹ cũng nên kể những điều con tự làm mà không ai dạy. Có khi con dùng một kỹ năng ở tình huống hoàn toàn mới, đó là tin vui lớn mà giáo viên chỉ biết được qua ba mẹ.
Khi con không chịu luyện ở nhà
Có bé hợp tác tốt ở lớp nhưng ở nhà thì không. Điều này thường gặp, vì ở nhà con có nhiều thứ hấp dẫn hơn, và quen với việc người lớn làm hộ. Ba mẹ không cần ép. Thay vào đó, hỏi giáo viên cách làm cho việc luyện vui hơn, gắn với thứ con thích, hoặc chọn thời điểm con hợp tác nhất trong ngày.
Nếu luyện ở nhà thường xuyên dẫn đến căng thẳng, nước mắt của cả con lẫn ba mẹ, nên dừng lại và nói với giáo viên. Quan hệ vui vẻ giữa con và ba mẹ quan trọng hơn bất kỳ bài tập nào. Giáo viên có thể đề xuất cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn, hoặc tạm giảm phần luyện ở nhà trong một thời gian.
Khi đến Global Star Special tư vấn, ba mẹ có thể hỏi phần luyện ở nhà được giao theo cách nào — ghi chú sau buổi, video mẫu hay cho ba mẹ ngồi xem — để chọn được nhịp vừa sức gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên luyện với con ở nhà bao lâu?
Không cần dài. Phần lớn việc luyện nên gắn vào sinh hoạt như ăn, tắm, mặc đồ, không cần thời gian riêng. Nếu giáo viên gợi ý một hoạt động chơi có chủ đích, vài phút mỗi ngày lúc con tỉnh táo thường là đủ.
Ba mẹ không có thời gian thì phải làm sao?
Nói thật với giáo viên về thời gian và sức của gia đình. Giáo viên có thể chọn một hai việc gắn vào sinh hoạt có sẵn, hoặc hướng dẫn ông bà, người giúp việc cùng làm. Một việc nhỏ làm đều tốt hơn nhiều việc bỏ dở.
Có nên mua thêm sách, đồ dùng để luyện ở nhà không?
Hỏi giáo viên trước khi mua. Phần lớn việc luyện dùng đồ có sẵn trong nhà và sinh hoạt hằng ngày. Đồ dùng mua theo lời mách trên mạng có thể không hợp với mục tiêu hiện tại của con.
Ông bà làm khác cách giáo viên dặn thì sao?
Nhờ giáo viên làm mẫu cho ông bà, hoặc xin video làm mẫu để ông bà xem lại. Giải thích lý do bằng lời đơn giản, và chọn một việc nhỏ nhất để ông bà làm giống trước.
Con không chịu luyện ở nhà có sao không?
Đây là chuyện thường gặp. Không nên ép. Hỏi giáo viên cách làm cho việc luyện vui hơn, gắn với thứ con thích, hoặc chọn lúc con hợp tác nhất. Nếu luyện thường dẫn đến căng thẳng, tạm dừng và trao đổi với giáo viên.