Phần lớn gia đình không cần ba hoặc mẹ nghỉ việc để con học can thiệp sớm hiệu quả. Điều con cần là buổi học đều đặn, người lớn ở nhà làm theo cùng một cách, và mỗi ngày có vài khoảng thời gian ngắn ba mẹ thật sự ở bên con. Những điều đó thường sắp xếp được trong khi vẫn đi làm. Nghỉ việc là một quyết định lớn, chỉ nên cân nhắc khi các cách khác đã thử mà không ổn, và khi gia đình tính kỹ được cả tài chính lẫn sức khoẻ tinh thần của người ở nhà.
Câu hỏi này đến với nhiều ba mẹ, nhất là các bà mẹ, ngay sau buổi tư vấn đầu tiên: nghe nói con cần hỗ trợ, cảm giác đầu tiên là phải dồn hết cho con. Cảm giác đó đẹp, nhưng không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất cho con về lâu dài. Bài này giúp ba mẹ nhìn vào những gì con thật sự cần, những cách sắp xếp khác trước khi nghỉ việc, và những điều nên tính nếu vẫn quyết định nghỉ.
Con thật sự cần gì từ ba mẹ
Một chương trình can thiệp 1:1 có giáo viên giáo dục đặc biệt lo phần dạy có cấu trúc. Phần của ba mẹ là khác: giữ cho con có nhịp sinh hoạt ổn định, đưa con đi học đều, nắm được mục tiêu của con, và lồng những điều con đang tập vào những việc hằng ngày như ăn, tắm, mặc đồ, đi chơi. Những việc này không cần ba mẹ có mặt cả ngày; chúng cần ba mẹ có mặt đúng lúc và làm đều.
Nhiều giáo viên can thiệp nói với phụ huynh rằng mười lăm phút ba mẹ thật sự chơi với con, không điện thoại, không vội, có ích hơn nhiều giờ ở cạnh con mà tâm trí để ở chỗ khác. Đó không phải là con số đo đạc, mà là cách nói để nhấn mạnh: chất lượng của khoảng thời gian quan trọng hơn độ dài.
Ba mẹ cũng nên biết phần việc nào chỉ mình làm được, phần nào người khác làm thay được. Đưa đón, trông con, cho con ăn: người thân làm được. Nghe giáo viên kể về buổi học, dự họp rà soát mục tiêu, quyết định hướng đi cho con, và những phút chơi buổi tối: đó là phần của ba mẹ. Khi tách bạch như vậy, nhiều gia đình thấy mình không cần ở nhà cả ngày, mà cần ở đúng chỗ vào đúng lúc.
Con cũng cần một gia đình ổn định. Nếu nghỉ việc làm gia đình căng thẳng về tiền bạc, làm người ở nhà kiệt sức và buồn bã, con sẽ cảm nhận được điều đó, dù con còn nhỏ.
Những cách sắp xếp nên thử trước khi nghỉ việc
Chọn lịch học và cơ sở theo người đưa đón. Nhiều gia đình nghĩ phải nghỉ việc chỉ vì không ai đưa con đi học. Thử chọn khung giờ khớp với lịch làm việc, cơ sở trên đường đi làm, hoặc nhờ ông bà, người thân đưa một số buổi. Các cách sắp xếp này có bài riêng trong chuyên mục lịch học và đưa đón.
Xin linh hoạt giờ giấc ở nơi làm việc. Một số nơi làm việc cho phép đổi ca, về sớm một buổi mỗi tuần, làm việc ở nhà vài ngày. Ba mẹ không cần kể chi tiết về con, chỉ cần nói gia đình có lịch chăm sóc định kỳ cho con nhỏ. Chuyện xin linh hoạt có bài riêng trong chuyên mục giấy tờ và chế độ.
Chia việc giữa hai vợ chồng. Một người lo đưa đón, người kia lo luyện tập buổi tối; hoặc mỗi người phụ trách vài ngày. Chia rõ ràng giúp không ai một mình gánh hết.
Giảm giờ làm thay vì nghỉ hẳn. Chuyển sang làm bán thời gian, làm theo dự án, hoặc giảm bớt việc tăng ca trong một giai đoạn. Cách này giữ được một phần thu nhập và giữ được sự kết nối với công việc.
Nhờ người thân, người giúp việc ở những khâu không cần ba mẹ. Trông con lúc ba mẹ đi làm, đưa đón, nấu ăn. Ba mẹ dành sức cho những khâu cần mình: trao đổi với giáo viên, chơi với con buổi tối, dự họp rà soát.
Khi thật sự phải chọn: cân những gì
Có những gia đình đã thử mọi cách mà vẫn không ổn, chẳng hạn công việc của một người đòi hỏi đi xa thường xuyên, hoặc con cần hỗ trợ nhiều trong sinh hoạt hằng ngày. Khi đó, nghỉ việc hay giảm việc là lựa chọn nghiêm túc. Bảng dưới giúp ba mẹ cân:
| Mặt cần cân | Câu hỏi nên tự trả lời | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Tài chính | Thu nhập còn lại có đủ cho sinh hoạt, học phí can thiệp, dự phòng trong ít nhất vài năm không | Can thiệp sớm thường kéo dài; căng thẳng tiền bạc ảnh hưởng cả nhà |
| Sức khoẻ tinh thần | Người ở nhà có người chia sẻ, có thời gian nghỉ, có hoạt động riêng không | Ở nhà với con cả ngày rất dễ kiệt sức, cô đơn |
| Sự nghiệp | Có đường quay lại công việc khi con đi học ổn định không | Nghỉ dài làm khó quay lại; nên tính từ đầu |
| Vai trò trong gia đình | Người còn đi làm có tham gia chăm con đủ không, hay đẩy hết cho người ở nhà | Một người gánh hết thì sớm muộn sẽ quá tải |
| Lợi ích thật cho con | Ở nhà thì con được gì mà hiện nay chưa có | Tránh nghỉ việc chỉ vì cảm giác có lỗi |
Nếu sau khi cân, gia đình vẫn thấy nghỉ việc là đúng, nên đặt nó như một giai đoạn có thời hạn và có mốc xem lại, không phải quyết định vĩnh viễn. Ví dụ, xem lại khi con vào lớp lá, hoặc sau mỗi lần họp rà soát mục tiêu với nhà trường.
Cảm giác có lỗi: nhận ra và gỡ ra
Nhiều ba mẹ, đặc biệt là các mẹ, mang cảm giác có lỗi: lỗi vì không nhận ra sớm hơn, lỗi vì đi làm cả ngày, lỗi vì đôi khi mệt và cáu với con. Cảm giác đó dễ dẫn đến quyết định nghỉ việc như một cách “chuộc lỗi”. Nhưng khó khăn trong phát triển của con thường không phải do ba mẹ đi làm. Con cần hỗ trợ không phải vì mẹ không ở nhà.
Gỡ cảm giác có lỗi không có nghĩa là bỏ qua nó. Ba mẹ nên nói ra với người bạn đời, với người thân tin cậy, hoặc với giáo viên, chuyên gia tâm lý. Nghe từ người có chuyên môn rằng mình không có lỗi giúp nhiều ba mẹ nhẹ nhõm, và ra quyết định tỉnh táo hơn.
Cảm giác có lỗi cũng hay đến từ lời người ngoài: “mẹ đi làm suốt nên con mới vậy”. Những lời ấy thường xuất phát từ thương cháu nhưng thiếu hiểu biết. Ba mẹ không cần tranh luận; chỉ cần nhớ rằng người làm chuyên môn đang đồng hành với con chưa bao giờ nói như vậy.
Một ba mẹ đi làm, vui với công việc, về nhà dành cho con những giờ thật sự, là một tấm gương tốt cho con. Một ba mẹ ở nhà mà ngày nào cũng buồn, cũng lo tiền, cũng thấy mất đi chính mình, thì cũng khó đồng hành lâu dài.
Một ngày làm việc vẫn có thời gian cho con
Ví dụ giả định về một ngày của gia đình cả hai ba mẹ đi làm, con học 1:1 hai buổi một tuần:
- Buổi sáng: dành mười, mười lăm phút lúc con thức dậy để chào con, cùng con làm một việc nhỏ (mặc đồ, đánh răng) theo cách giáo viên gợi ý.
- Trong ngày: ông bà hoặc người giúp việc trông con, đưa con đi học mầm non hoặc buổi 1:1 theo lịch. Ba mẹ nhận tin nhắn nhận xét của giáo viên.
- Buổi chiều tối: một người về sớm hơn hai ngày một tuần để đón con sau buổi 1:1, nghe giáo viên kể.
- Buổi tối: bữa ăn chung, sau đó một khoảng chơi ngắn ba mẹ dành trọn cho con, không điện thoại.
- Trước khi ngủ: đọc sách tranh, hát, nếp đi ngủ đều đặn.
- Cuối tuần: một buổi đi chơi ngoài trời, và ba mẹ cũng có thời gian nghỉ cho mình.
Đây không phải lịch mẫu cho mọi nhà, chỉ để thấy rằng đi làm và đồng hành với con không loại trừ nhau. Mỗi gia đình điều chỉnh theo hoàn cảnh; điều quan trọng là có những khoảng thời gian cố định, đều đặn, mà con biết sẽ có ba mẹ.
Nếu đã nghỉ việc: giữ cho mình
Nếu ba hoặc mẹ đã nghỉ việc để ở nhà với con, vài điều giúp giai đoạn này bền hơn. Giữ cho mình một hoạt động riêng, dù nhỏ: một buổi tập thể dục, một buổi gặp bạn, một việc làm thêm ở nhà. Người còn đi làm cần chủ động nhận phần việc chăm con vào buổi tối và cuối tuần để người ở nhà được nghỉ. Hai vợ chồng nên nói chuyện định kỳ về tài chính và cảm xúc, không để mọi thứ dồn nén.
Ở nhà với con không có nghĩa là biến nhà thành lớp học cả ngày. Con cần những giờ được chơi tự do, ba mẹ cần những giờ không phải “dạy”. Hỏi giáo viên vài việc luyện tập vừa sức, lồng vào sinh hoạt, rồi để phần còn lại của ngày là cuộc sống bình thường.
Và đặt sẵn một mốc để xem lại: khi nào thì mình cân nhắc quay lại làm việc, cần chuẩn bị gì cho ngày đó (cập nhật kỹ năng, giữ liên lạc với đồng nghiệp cũ, tìm người trông con). Mốc đó có thể thay đổi, nhưng có nó giúp người ở nhà không cảm thấy mắc kẹt.
Lời cuối cho ba mẹ đang phân vân
Không có câu trả lời đúng cho mọi gia đình. Có gia đình cả hai vẫn đi làm và con tiến bộ tốt. Có gia đình một người giảm việc trong vài năm và thấy đó là quyết định đúng. Điều quan trọng là quyết định được đưa ra sau khi đã tính kỹ, đã thử các cách khác, và cả hai vợ chồng cùng đồng ý, không phải trong cơn hoảng sau buổi tư vấn đầu tiên.
Ba mẹ có thể hỏi giáo viên can thiệp ngay ở buổi tư vấn: với nhu cầu hiện tại của con, gia đình cần dành bao nhiêu thời gian, vào những khâu nào. Câu trả lời cụ thể giúp ba mẹ quyết định dựa trên thông tin, không dựa trên nỗi lo. Ba mẹ đăng ký tư vấn với Global Star Special qua mục đăng ký trên trang có thể ghi rõ lịch làm việc của gia đình để nhà trường gợi ý cách sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ đi làm cả ngày thì con có tiến bộ chậm hơn không?
Không nhất thiết. Điều ảnh hưởng nhiều là sự đều đặn của buổi học, sự thống nhất giữa những người chăm con, và những khoảng thời gian chất lượng ba mẹ dành cho con mỗi ngày. Những điều này sắp xếp được khi đi làm.
Ông bà trông con cả ngày có ổn không?
Ổn nếu ông bà khoẻ và làm theo cùng một cách với ba mẹ, giáo viên. Nên để ông bà biết mục tiêu của con, cách nói chuyện, cách xử lý khi con quấy. Có thể mời ông bà dự một buổi học để thấy tận mắt.
Có nên nghỉ việc vài tháng đầu rồi đi làm lại?
Đây là cách nhiều gia đình chọn: một người nghỉ hoặc giảm việc trong giai đoạn đầu để sắp xếp mọi thứ, rồi quay lại. Nên bàn trước với nơi làm việc và đặt mốc thời gian rõ ràng.
Ba có nên tham gia nhiều hơn không?
Có. Con cần cả ba lẫn mẹ. Ba có thể nhận đưa đón một số buổi, chơi với con buổi tối, dự họp rà soát. Khi ba tham gia, mẹ bớt quá tải và con có thêm một người lớn quen thuộc.
Thấy kiệt sức vì vừa làm vừa chăm con thì làm sao?
Nói ra với người bạn đời và người thân, xin chia bớt việc. Dành cho mình một khoảng nghỉ đều đặn. Nếu mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, buồn bã, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Sức khoẻ của ba mẹ cũng là một phần chăm sóc con.